https://www.iraneiat.ir/ نشریه علمی محیط زیست و توسعه fa daily 1 Wed, 19 Feb 2025 00:00:00 +0330 Wed, 19 Feb 2025 00:00:00 +0330 https://www.iraneiat.ir/article_238689.html ﻣﻔﻬﻮم ﭘﺎﻳﺪاری در ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﺗﻮﺳﻌﻪ و به‌طور وﻳﮋه در ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ‌ﻣﻨﺎﺑﻊ‌ﻃﺒﻴﻌﻲ و مرتعداری، ﻣﺘﻨﺎﻇﺮ ﺑﺮ ﭘﺎﻳﺪاری اﻛﻮﻟﻮژیکی، اﻗﺘﺼﺎدی، اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ اﺳﺖ. هدف این مقاله ارزیابی وضعیت پایداری مراتع ییلاقی استان فارس بود. ابتدا با مرور ادبیات تحقیق و مصاحبه‌های اکتشافی با خبرگان، شاخص‌های پایداری مرتع (1. اقلیم و هیدرولوژی (h) 2. تولید گیاهی (p) 3. خاک (s) 4. انسان (a)) استخراج شدند. از ابزار پرسش‌نامه برای گرد‌آوری داده استفاده شد که روایی یا اعتبار آن با نظر خبرگان و متخصصان و پایایی پرسش‌نامه با استفاده از آزمون آماری آلفای کرونباخ (مقدار بیشتر از 7/0) تایید شد. پرسش‌نامه پژوهش مبتنی بر منطقه کلید مراتع ییلاقی استان فارس یعنی مرتع خم‌نمدان شهرستان اقلید، بین افراد متخصص، اجرایی و مسلط به شرایط منطقه توزیع شد. داده‌های گردآوری شده بر اساس منطق بولین، ارزیابی و با استفاده از نرم‌افزار‌ Excel تحلیل شدند. نتایج نشان داد مرتع خم‌نمدان در وضعیت ناپایداری قرار داشته و شاخص‌ انسان و زیرشاخص اقتصادی آن در پایداری مرتع، موثرتر بوده و به‌عنوان عوامل کلیدی فشار بر زیست‌بوم عمل ‌می‌کنند. در نهایت، این پژوهش چارچوبی شامل چهار شاخص اصلی و ۲۷ زیرشاخص عملیاتی را ارائه کرد که ‌می‌تواند به عنوان ابزاری معتبر برای پایش، ارزیابی و برنامه‌ریزی مدیریت پایدار در مراتع ییلاقی استان فارس مورد استفاده قرار گیرد. https://www.iraneiat.ir/article_238695.html ژئوتوریسم شکلی از گردشگری است که موجب رشد و پایداری جغرافیایی منطقه، محیط‌زیست، فرهنگ، میراث تاریخی و زیبایی‌شناختی آن و همچنین بهبود زندگی ساکنین آن منطقه می‌گردد. توسعه ژئوتوریسم روستایی به‌عنوان شاخه جدید گردشگری روستایی استراتژی است برای عمومی‌سازی علوم زمین، ژئوتوریسم روستایی به‌دنبال احیای مولفه‌های فرهنگی و ادغام آن‌ها با جاذبه‌های زمین‌شناسی است. هدف از این تحقیق شناسایی ظرفیت‌های ژئوتوریستی روستاهای مرزی مناطق شمالی اردبیل با استفاده از مدل‌های کوبالیکوا و فیولت می‌باشد. برای این منظور سه روستای ژئوتوریستی شامل روستای اولتان، قلعه برزندگرمی، اجیرلو انتخاب گردید. نتایج حاصله از مدل کوبالیکوا نشان داد که از نظر کارشناسان روستای اجیرلو با مقدار(79/3) بیشترین امتیاز و روستای قلعه برزندگرمی با مقدار (03/3) کمترین امتیاز را به خود کسب کردند. همچنین در مدل فیولت از نظر کارشناسان روستای اولتان با مقدار (61/10) بیشترین امتیاز و روستای اجیرلو با مقدار (59/7) کمترین امتیاز را به‌دست آوردند. بنابراین نتیجه‌گیری می‌گردد براساس مدل‌های ارزیابی منطقة اولتان و اجیرلو دارای پتانسیل‌های ژئوتوریستی بالایی جهت شناساندن مناطق دارد. در نهایت پیشنهاد می‌شود در مطالعات آتی از نرم‌افزارهای جدید و به‌روز و همچنین هوش مصنوعی برای توسعه منطقه استفاده گردد.   https://www.iraneiat.ir/article_235018.html در دنیای امروز، اهمیت مسائل محیط‌زیستی بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. تغییرات اقلیمی، آلودگی محیط‌زیست، کاهش منابع‌طبیعی و تهدیدات محیط‌زیستی از جمله چالش‌هایی هستند که جوامع بشری با آن‌ها مواجه‌اند. هدف از انجام این پژوهش بررسی تاثیر رهبری محیط‌زیستی بر رفتارهای محیطی و مالی از طریق نقش میانجی فرهنگ سبز، مدیریت ‌محیطی و مسئولیت اجتماعی استراتژیک شرکت‌های دانش بنیان پارک‌های علم و فناوری مشهد ‌است. جامعه آماری تحقیق حاضر، کارکنان شرکت‌های دانش‌بنیان مستقر در پارک‌های علم و فناوری شهر مشهد می‌باشد که تعداد آن‌ها 500 نفر است و بر اساس جدول مورگان تعداد 217 نفر به شیوه در دسترس انتخاب شده است. ابزار پژوهش پرسشنامه استاندارد (Fan & Chung, 2023) با 52 گویه بوده که برای آزمودن روایی از روایی محتوا و تایید خبرگان و جهت روایی سازه از روایی سازه، همگرا و واگرا بهره گرفته شده است. پایایی پرسش‌نامه با آلفای کرونباخ و پایایی مرکب (بیش از 7/0) انجام شده است. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها به روش معادلات ساختاری با نرم‌افزار پی‌ال‌اس 3 انجام شده است. نتایج نشان داد رهبری محیط‌زیستی از طریق نقش میانجی فرهنگ سبز، مدیریت محیطی و مسئولیت اجتماعی استراتژیک بر رفتار محیطی و مالی کارکنان شرکت‌های دانش بنیان پارک‌های علم و فناوری شهر مشهد تاثیر مثبت و معناداری دارد. همچنین تاثیر رهبری محیط‌زیستی و رفتار محیطی بر رفتار مالی نیز به طور معناداری تایید شد. https://www.iraneiat.ir/article_238700.html روش تحلیل محتوا کمک می‌کند تا نگرش‌های متفاوت محققان و خلاءهای موجود در مطالعات یک زمینه خاص دانش شناسایی شود. هدف اصلی از این پژوهش، شناخت پژوهش‌های انجام شده در زمینه توسعه پایدار حوضه آبریز دریاچه ارومیه است. رویکرد این پژوهش کیفی با نظریه‌پردازی داده بنیاد، نمونه‌گیری آن هدفمند با روش فراترکیب و تحلیل نهایی آن در یک چارچوب نظری جامعه‌شناسی است. برای گردآوری داده‌ها از روش کتابخانه‌ای استفاده شده است. پس از طراحی سؤالات پژوهش، به‌صورت جستجویی نظام‌مند بر اساس کلیدواژه‌های مرتبط از بانک اطلاعات نشریات کشور، نمونه‌گیری صورت گرفته است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که نگرانی از بابت وجود چالش‌های محیط‌زیستی حوضه آبریز دریاچه ارومیه، شرایط‌ علّی است که سرمایه نمادین نویسندگان است. توسعه پایدار مقوله محوری است. از یک سو، علم‌سنجی شرایط زمینه‌ای با درونمایه فنّاوری به عنوان سرمایه اجتماعی و از سوی دیگر تخصص شرایط مداخله‌گر با درونمایه علم‌گرایی به عنوان سرمایه اقتصادی، نویسندگان را ترغیب می‌کند تا راهبردهایی پیشنهاد کنند که پیامدهای مورد انتظارشان را در پی داشته باشند. در واقع سرمایه محوری نویسندگان سرمایه فرهنگی‌شان است که با نوشتن مقاله، بخشی از آن، یعنی سرمایه فرهنگی عینی‌شان را تبدیل به سرمایه فرهنگی نهادی می‌کنند، در حالی که انتظار دارند پیامد آنها تبدیل شدن سرمایه فرهنگی نهادی‌شان به سرمایه نمادین باشد. https://www.iraneiat.ir/article_238702.html امروزه به دلیل عدم وجود مدل‌های ساختاری مناسب برای افزایش بهره‌وری و همچنین راحتی ساکنان از طریق به‌کارگیری بهینه عوامل اقلیمی ‌در ساختمان، بسیاری از مدل‌های نامناسب از نظر اقلیمی ‌و گاهی متعارض در ساخت‌وساز استفاده می‌شوند. پژوهش حاضر به دنبال نکات معماری مرتبط با استفاده از عوامل اقلیمی ‌گرم و خشک در طراحی سنتی خانه بروجردی‌ها در کاشان است. در این میان، مطالعه به دنبال استراتژی‌های طراحی خاصی است که منابع انرژی طبیعی را در نظر بگیرد. به همین دلیل، رویکرد توصیفی- تحلیلی با استفاده از جداول- توصیف‌های پلانیمتریک به‌منظور ارائه ویژگی‌های اقلیمی ‌و همچنین طراحی سنتی خانه بروجردی‌ها اتخاذ شد. این پژوهش در سه بخش خانه، یعنی اقامتگاه تابستانی، اقامتگاه زمستانی و میانسرا (منطقه میانی) انجام شد. راه‌حل‌های طراحی سنتی و کاربرد آنها در خانه بروجردی‌ها در کاشان استراتژی‌هایی برای طراحی معماری دوست‌دار محیط‌زیست را ترسیم می‌کند. نتایج به‌دست ‌آمده نشان داد که عوامل اقلیمی ‌مانند توپوگرافی، جهت‌گیری فصلی اقامتگاه و تنظیم نور خورشید می‌توانند در طراحی فرم‌های ساختمانی شامل سازمان فضایی، منظر و گیاهان، مصالح ساختمانی، تأسیسات فنی به کار روند. برای طراحی و ساخت سازه‌های پایدار در اقلیم خشک اصفهان، توجه به بوم‌شناسی منطقه امری ضروری است. علاوه بر بهره‌گیری از راه‌حل‌های سنتی معماری، استفاده از منابع تجدیدپذیر مانند انرژی خورشیدی، آبی و بادی می‌تواند نقش مؤثری در بهینه‌سازی مصرف انرژی و کاهش تأثیرات محیط‌زیستی داشته باشد. این رویکرد می‌تواند در طراحی خانه‌های مسکونی، ساختمان‌های اداری و مراکز خدماتی شهری مورد استفاده قرار گیرد. https://www.iraneiat.ir/article_238705.html هدف از انجام این پژوهش بررسی تاثیر جهت‌گیری راهبردی سبز (جهت‌گیری بازار و کارآفرینی سبز) بر عملکرد سرمایه‌گذاری از طریق نقش میانجی شناخت فرصت بوده است. این پژوهش از حیث هدف کاربردی و از حیث روش اجرا، پیمایشی است. جامعه آماری تحقیق حاضر، کلیه‌‌ مدیران شرکت‌های کوچک و متوسط شهر مشهد می‌باشند. بر اساس روش سرانگشتی کلاین، تعداد اعضای نمونه به تعداد 5 تا 10 برابر تعداد گویه‌ها (10*21) یعنی 210 نفر در نظر گرفته شده ‌است. ابزار جمع‌آوری داده‌ها پرسش‌نامه‌های استاندارد حبیب (2020) و انوار و همکاران (2022) بوده ‌است. جهت سنجش روایی صوری از نظر خبرگان و روایی همگرا و واگرا و تحلیل عاملی استفاده شده ‌است. جهت سنجش پایایی از آلفای کرونباخ و پایایی مرکب استفاده شد. مقدار آلفای کرونباخ کل آن 924/0 برآورد گردید که در محدوده‌‌ پذیرش قرار دارد. تحلیل داده‌‌ها برای آزمون فرضیه‌ها با روش مدل‌یابی معادلات ساختاری و نرم‌افزار اسمارت پی‌ال‌اس 3 انجام شده‌ است. نتایج نشان داد جهت‌گیری بازار و جهت‌گیری کارآفرینی سبز بر شناخت فرصت در شرکت‌‌های کوچک و متوسط مشهد تاثیر معناداری دارد. شناخت فرصت و جهت‌گیری بازار سبز بر عملکرد سرمایه‌گذاری در شرکت‌‌های کوچک و متوسط مشهد تاثیر معناداری دارند. همچنین تاثیر جهت‌گیری بازار و جهت‌گیری کارآفرینی سبز بر شناخت فرصت از طریق نقش میانجی عملکرد سرمایه‌گذاری در شرکت‌‌های کوچک و متوسط مشهد نیز معنادار گزارش شده است. https://www.iraneiat.ir/article_238710.html در این مطالعه سعی شده است چارچوبی برای ارزیابی سناریوها و پیش‌بینی شرایط آینده از نظر منابع آب فراهم شود. این چارچوب در عین حال تأثیر سیاست‌های مختلف را بر منابع آب، جامعه، اقتصاد و محیط‌زیست حوضه آبریز و منابع آب ارزیابی می‌کند و بستر مطمئنی را برای تحقیقات آینده ایجاد می‌نماید. در این راستا، جهت دستیابی به مقالات واجد شرایط، پایگاه‌های اطلاعاتی علمی خارجی شامل اسکوپوس ساینس، وب آف ساینس، ساینس دایرکت، پاپمد(1) و موتور جستجوی گوگل اسکالر(2)، از سال 2010 تا 2024 مورد جستجو قرار گرفتند. به‌طور کلی، در این مطالعه روش‌های تحقیق ظرفیت برد منابع آب بر طبق اهداف به دو نوع تقسیم گردید. هدف از روش‌های نوع اول محاسبه جمعیت یا مقیاس اقتصادی بود که منابع آب می‌توانند بر اساس عرضه و تقاضای آب پشتیبانی کنند و شامل روش روند متعارف (CTM) و شبیه‌سازی پویای بازگشتی (DSR)، چارچوب نیروی محرکه فشار- وضعیت- پاسخ و TOPSIS است. هدف روش‌های نوع دوم ارزیابی WRCC منطقه‌ای و تأیید توسعه بالقوه منابع آب بود و این نوع شامل ارزیابی جامع (CE) و تحلیل مدل چند هدفه (MOMA)، پویایی سیستم (SD)، مدل ظرفیت برد منابع نسبی، مدل جامع ظرفیت برد منابع آب، مدل پویایی سیستم و مدل ارزیابی جامع فازی ویژگی‌های بود. نتایج نشان می‌دهد که اگرچه روش‌های مختلفی برای برآورد ظرفیت برد منابع آب (WRCC)(3) وجود دارد، اما عمده روش‌های مورد استفاده قدیمی شده‌اند و روش‌ها و فناوری‌های جدید پیچیده‌تر وجود ندارد. به طور خاص، این تجزیه‌و‌تحلیل نشان داد که شاخص ها، دقت علمی و جامع بودن معیارهای ارزیابی روش‌های تحقیق فعلی کافی نیست و نیاز به بهبود دارد. https://www.iraneiat.ir/article_238712.html مناطق دریایی تحت حفاظت‏ توسط دولت‏ها و سایر نهادها برای محدود کردن دسترسی به محیط‏های دریایی تعیین شده‏اند تا انعطاف‏پذیری اکوسیستم‏های شکننده مانند صخره‏های مرجانی را در برابر آشفتگی‏ها افزایش دهند، حتی زمانی که تهدیدها در خارج از گستره جغرافیایی آنها رخ می‏دهند. در این پژوهش، اطلاعات کمّی مناطق حفاظت‏شده خلیج‏فارس مورد مداقّه و اثربخشی آن‏ها در حفاظت از اکوسیستم مرجانی به عنوان یک تاکسون جانوری آسیب‏پذیر نسبت به آشفتگی‏های انسانی مورد بررسی قرار گرفت. به این منظور، گستره جغرافیایی مناطق دریایی تحت حفاظت در خلیج‌فارس از پایگاه داده جهانی مناطق تحت حفاظت استخراج و با اطلاعات مناطق تحت حفاظت سازمان محیط‏زیست ایران تکمیل شد. سپس، درصد همپوشانی مکانی زیستگاه‏های مرجانی با شبکه مناطق تحت حفاظت در خلیج‏فارس، محاسبه شد. بر اساس تحلیل‏های این مطالعه، در سرتاسر خلیج‌فارس 28 منطقه تحت حفاظت‏ وجود دارد که تمام یا بخشی از گستره آن‏ها در دریا واقع شده است. بخش دریایی آن‏ها گستره‏ای کمتر از 7 درصد خلیج‏فارس را در برمی‏گیرد که نیمی از این مناطق دارای مساحت کمتر از حد مؤثر 100 کیلومترمربع هستند. بعد از عمان با 70 درصد، بحرین با 18 درصد بیشترین میزان حفاظت نسبی را از خلیج‏فارس به عهده دارد. همچنین، تنها 27 درصد از صخره‎های مرجانی خلیج‏فارس توسط شبکه مناطق دریایی تحت حفاظت‏ محافظت می‏شوند. طبق نتایج، مناطق دریایی تحت حفاظت در خلیج‏فارس از نظر وسعت و معرف بودن، کارایی کافی در حفاظت از تنوع‏زیستی دریایی را نداشته و برای رسیدن به هدف 30 درصد حفاظت تا سال 2030 نیازمند گسترش شبکه مناطق تحت حفاظت با شناسایی مناطق مهم اکولوژیکی خلیج‏فارس است. https://www.iraneiat.ir/article_238714.html امروزه مخاطرات ناشی از تغییر اقلیم اثرات گسترده‌ای بر جوامع انسانی و اکوسیستم‌ها، به‌ویژه محیط‌های شهری، گذاشته است. این اثرات شامل افزایش شدت و فراوانی حوادثی همچون سیل، موج‌های گرمایی، خشکسالی و طوفان است که شهرها را به‌عنوان مراکز اصلی تجمع جمعیت و فعالیت‌های اقتصادی در معرض آسیب‌های جدی قرار داده‌اند. کاهش اثرات این مخاطرات نه تنها نیازمند اقدامات پیشگیرانه است، بلکه توسعه راهکارهای سازگاری و تقویت تاب‌آوری شهری را نیز طلب می‌کند تا شهرها بتوانند به طور مؤثر با این تغییرات مقابله کنند، آسیب‌ها را کاهش دهند و پایداری و عملکرد خود را در مواجهه با بحران‌ها حفظ کنند. تاب‌آوری شهری یکی از مفاهیم کلیدی در مدیریت شهری معاصر است که به توانایی شهرها در مقابله، سازگاری و بازیابی از بحران‌های طبیعی و انسانی، اشاره دارد. با این حال، ارزیابی تاب‌آوری شهری همچنان با چالش‌های متعددی روبه‌رو است. این مقاله به بررسی این چالش‌ها، نظیر نبود تعریف جامع و استاندارد برای مفهوم تاب‌آوری، محدودیت در دسترسی به داده‌های کافی و دقیق، پیچیدگی سیستم‌های شهری و ارتباطات متقابل آن‌ها و همچنین عدم هماهنگی و انسجام میان نهادها و سازمان‌های مرتبط، می‌پردازد. در ادامه، راهکارهایی برای ارتقای تاب‌آوری شهرها در برابر مخاطرات اقلیمی ارائه شده است که شامل بهره‌گیری از فناوری‌های نوین برای مدیریت هوشمند بحران، تقویت زیرساخت‌های اجتماعی و فنی، آموزش و افزایش آگاهی عمومی، و بهبود همکاری‌های بین‌بخشی و سیاست‌گذاری‌های منسجم است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که با رفع این چالش‌ها و اتخاذ رویکردهای جامع، شهرها می‌توانند نه تنها در برابر بحران‌های کنونی مقاوم‌تر شوند، بلکه آمادگی بهتری برای مواجهه با بحران‌های آینده نیز پیدا کنند. https://www.iraneiat.ir/article_238716.html در این مقاله به تبیین مفهوم نوظهور خدمات ژئوسیستم پرداخته شده است. خدمات ژئوسیستم، خدمات اکوسیستم را با تمرکز بر اجزای غیر‌‌زنده و خدمات محیطی تکمیل می‌‌کند. این مفهوم با الگوبرداری از خدمات اکوسیستم به بررسی دقیق و جامع اهمیت عملکردهای اکوسیستم و نقش آن‌‌ها در حفظ زندگی و رفاه انسان می‌‌پردازد. همچنین خدمات ژئوسیستم به عنوان راهی برای ارزشیابی کامل تنوع زمین و زیرسطح پیشنهاد شده است، زیرسطح نه تنها پایه‌ای است که تمام زیرساخت‌های انسانی بر آن تکیه می‌کنند و فرصت‌هایی را برای ایجاد محیط زندگی بهتر ارائه می‌دهد، بلکه یک منبع طبیعی چند منظوره است. جدا از فضای فیزیکی، زیرسطح می‌تواند به عنوان مثال آب، انرژی و مواد را تأمین و ذخیره، زیستگاه‌هایی را برای اکوسیستم‌ها فراهم کند و به عنوان پشتیبان حیات سطحی و به عنوان مخزن میراث فرهنگی و زمین‌شناسی عمل نماید. مفهوم‌‌سازی خدمات ژئوسیستم به عنوان یک رویکرد ممکن برای بهبود ارزیابی اکوسیستم‌‌ها و خدمات آنها توجه فزاینده‌‌ای را به خود جلب کرده است. بدین‌منظور، هدف این مطالعه بررسی تعاریف و مفاهیم خدمات ژئوسیستم و نقش آن در برنامه‌‌ریزی زیرسطح و توجه به اکوسیستم‌‌های زیرزمینی است. https://www.iraneiat.ir/article_238718.html زیرساخت‌های سبز به عنوان یک مفهوم نوآورانه در توسعه شهری به ارتقا کیفیت محیط‌زیست کمک شایانی می‌کنند. با این حال، این توسعه‌ها می‌توانند آسیب‌های اکوسیستمی نیز به همراه داشته باشند که کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند. این مقاله با هدف مرور سیستماتیک متون علمی معتبر در رابطه با شناسایی آسیب‌های اکوسیستمی زیرساخت‌های سبز و دایره اثرات آنها بر محیط و شرایط هیدرولوژیکی انجام شده است و درصدد است با ارائه تقسیم‌بندی و معرفی این آسیب‌‌ها، به محققان در رابطه با شناسایی، ارزیابی اثرات و تقلیل آنها کمک کند. در این تحقیق از دو چارچوب روش‌‌شناس مشخص بهره گرفته شده است که مرحله اول آن از روش علم‌سنجی و متکی به پروتکل پریسما برای جستجو در پایگاه‌های داده علمی، و انتخاب مقالات استفاده شده است. در مرحله دوم و برای بررسی کیفی محتوای مقالات از چارچوب روش شناسی فراترکیب بهره گرفته شده است. در مرحله اول تعداد 1388 مقاله بررسی شد، و برای بررسی کیفی نیز 115مقاله مورد ارزیابی محتوایی قرار گرفت. نتایج نشان می‌دهد که آسیب‌های اکوسیستمی زیرساخت‌های سبز می‌توانند شامل مشکلات بهداشتی، محیط‌زیستی، اقتصادی و اجتماعی را به دنبال داشته باشد. این موضوع، نیاز به توجه بیشتری در مطالعات و برنامه‌ریزی‌های شهری دارد. نتایج بررسی آسیب‌های مرتبط با زیرساخت‌های سبز، اهمیت توجه جامع به جنبه‌های منفی و مثبت توسعه زیرساخت‌های سبز، در سیاست‌گذاری‌های محیط‌زیستی برجسته می‌کند. بنابراین، اتخاذ رویکردها و سیاست‌های متناسب و متوازن برای کاهش آسیب‌های اکوسیستمی زیرساخت‌های سبز الزامی است.  https://www.iraneiat.ir/article_238719.html هدف اساسی پژوهش حاضر، طراحی و اعتباریابی مدل ارتقای صلاحیت‌های آموزشی مسئولین ایمنی، بهداشت و محیط‌زیست (HSE) کارخانه‌های صنعت فولاد کشور می‌باشد. بدین‌منظور پژوهش از‌ نظر‌ هدف‌ کاربردی ‌است‌، جهت اجرای این تحقیق، از روش تحقیق آمیخته (کیفی و کمی) با رویکرد اکتشافی بهره گرفته شده است. در بخش کمی از روش توصیفی- پیمایشی و در بخش کیفی از روش توصیفی- تحلیلی بهره گرفته شده است. جامعه آماری بخش کیفی شامل خبرگان نظری و تجربی بودند که با توجه به اصل اشباع و روش نمونه‌گیری هدفمند 19 مصاحبه‌شونده انتخاب شدند و همچنین در بخش کمی جامعه آماری شامل کلیه مسئولین (HSE) صنعت فولاد کشور بودند (530 نفر) که از روش محاسبه حداقل حجم نمونه در تحلیل عاملی که 223 مسئول انتخاب شدند. روش گردآوری داده‌ها در بخش کیفی مصاحبه نیمه ساختاریافته و در بخش کمی پرسش‌نامه‌های محقق ساخته برگرفته از یافته‌های بخش کیفی، برای سنجش اعتبار مدل از منظر مشارکت کنندگان بخش کیفی و همچنین از منظر پاسخ‌دهندگان بخش کمی بود که روایی و پایایی ابزار در دو بخش کیفی و کمی بررسی و تایید شد. روش تحلیل داده‌ها در بخش کیفی شامل تحلیل مضامین با نرم‌افزار (MaxQDA-V2018) و در بخش کمی شامل توصیف آماری (توصیف ویژگی‌های جمعیت شناختی و توصیف متغیرهای پژوهش) و تحلیل آماری (تحلیل عاملی تأییدی و تی تک نمونه‌ای) داده‌ها با نرم‌افزار spss-V27) و (SmartPls-V3 بود. صلاحیت‌های آموزشی مسئولین (HSE) کارخانه‌های صنعت فولاد کشور شامل ‌174 کد ‌مفهوم، ‌‌19 مقوله ‌محوری‌ و‌‌4 مقوله ‌کلیدی «دانش عمومی و حرفه‌ای»، «نگرش»، «مهارت» و «عوامل روان‌شناختی و رفتاری» مدل ارتقای صلاحیت آموزشی مسئولین (HSE) هستند. کارخانه‌های فولاد کشور باعث بالاتر رفتن دانش، آگاهی نگرش و مهارت مسئولین (HSE) شده که نتیجه آن حفظ و نگهداری از محیط‌زیست در محیط کار شده و این امر سبب افزایش توسعه پایدار، کاهش حوادث و بیماری‌های شغلی، حفظ بهداشت فردی و عمومی می‌گردد. مدل آموزش (HSE) به شکلی طراحی شده تا برای کلیه مسئولین (HSE) در شرکت‌ها و سایر صنایع مشابه مفید باشد. https://www.iraneiat.ir/article_239919.html رشد سریع جمعیت و فشار اقتصادی، نیاز به مدیریت بهینه منابع طبیعی و انسانی را برای دستیابی به توسعه پایدار افزایش داده است. در این راستا، پسماندهای کشاورزی به‌عنوان منابع بالقوه اقتصادی و محیط‌زیستی مطرح هستند. ایران، یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان پسته در جهان است که با حجم زیادی از پسماند پوست پسته مواجه بوده و مدیریت نادرست آن به مشکلات محیط‌زیستی و اقتصادی منجر شده است. این در حالی است که پوست پسته حاوی ترکیبات باارزش زیستی مانند پلی‌فنول‌ها، فلاونوئیدها و آنتی‌اکسیدان‌هاست که خواص ضدالتهابی، ضدباکتریایی و آنتی‌اکسیدانی دارند و قابلیت بالایی برای کاربرد در صنایع دارویی، آرایشی و غذایی دارند. بررسی تجربیات جهانی کشورهایی همچون هند و چین در بهره‌برداری از پسماندهای کشاورزی نشان می‌دهد که این پسماندها می‌توانند به منابع اقتصادی پایدار تبدیل شوند. بااین‌حال، در ایران هنوز کاربرد صنعتی پوست پسته به‌طور گسترده بررسی نشده است. این تحقیق با مرور جامع بر مطالعات قبلی، روش‌های مدرن استخراج ترکیبات فعال از پوست پسته از جمله استفاده از سیالات فوق‌بحرانی و مایکروویو را تحلیل نموده و پتانسیل کاربرد این ترکیبات را در تولید محصولات دارویی و آرایشی بررسی می‌کند. همچنین، ایده‌ای نوین مبتنی بر فناوری نانو جهت تولید محصولات آرایشی ارگانیک و زیست‌سازگار از این پسماند ارائه می‌دهد. این رویکرد علاوه بر کاهش آلودگی‌های محیط‌زیستی، با بهره‌گیری از فناوری پیشرفته، امکان دستیابی به بازاری سودآور در سطح ملی و بین‌المللی را فراهم می‌کند و یک راهبرد مؤثر در جهت توسعه پایدار به شمار می‌رود. https://www.iraneiat.ir/article_233363.html چکیده: این پژوهش با هدف بررسی نقش ارزیابی ‌اثرات ‌محیط‌زیستی (EIA) و ارزیابی خدمات ‌اکوسیستمی در دستیابی به گردشگری پایدار انجام شده است. روش تحقیق بر مبنای مرور نظام‌مند منابع علمی معتبر (۲۰۱۰–۲۰۲5) و رویکرد تحلیلی تلفیقی (کمی–کیفی) بوده است. در این چارچوب، روش‌های نوین ارزیابی‌اثرات ‌محیط‌زیستی شامل ردپای‌اکولوژیکی، چارچوب سه‌گانه (TBL) برای ارزیابی ابعاد اقتصادی، اجتماعی–فرهنگی و محیط‌زیستی گردشگری، ارزیابی‌چرخه‌عمر (LCA)، مدل‌های DPSIR و InVEST مورد تحلیل قرار گرفتند. یافته‌ها نشان می‌دهد ادغام این ابزارها در فرآیند برنامه‌ریزی گردشگری، امکان سنجش دقیق‌تر تأثیرات بر خدمات‌ اکوسیستمی را فراهم می‌کند. همچنین چالش‌های کلیدی همچون کمبود داده‌های یکپارچه، مشارکت ناکافی جوامع محلی و تعارض میان اهداف اقتصادی و محیط‌زیستی شناسایی شدند. راهکارهای پیشنهادی شامل ارزش‌گذاری اقتصادی خدمات ‌اکوسیستمی، استفاده از فناوری‌های نوین پایش، تقویت چارچوب‌های قانونی و طراحی برنامه‌های مدیریت مشارکتی است. نتایج این پژوهش بر ضرورت اتخاذ رویکردی یکپارچه در ارزیابی ‌اثرات ‌تجمعی‌ گردشگری و تلفیق معیارهای پایداری در تمامی مراحل توسعه تأکید دارد. https://www.iraneiat.ir/article_234318.html امروزه با رشد روزافزون جمعیت و افزایش تولید زباله، بازیافت به یکی از مهم‌ترین راهکارهای حفظ محیط‌زیست تبدیل شده‌است. این فرآیند نه ‌تنها به کاهش تخریب منابع طبیعی کمک می‌کند، بلکه موجب کاهش آلودگی‌های محیط‌زیست نیز می‌شود. استفاده از مواد‌ بازیافتی در صنعت‌های مختلف، از جمله صنعت راه‌سازی، یکی از راهکارهای مؤثر در راستای توسعه پایدار محیط‌زیست است؛ پژوهش‌ها نشان می‌دهد که افزودن بازیافتی گوناگون به مخلوط آسفالت، می‌تواند باعث بهبود ویژگی‌های مکانیکی و دوام آسفالت شود. این رویکرد علاوه‌ بر کاهش هزینه‌های تولید و نگهداری راه‌ها، میزان استفاده از منابع طبیعی را نیز کاهش داده و از انباشت زباله‌های صنعتی و ساختمانی در محیط جلوگیری می‌کند. از منظر اقتصادی، از آنجا که فرآوری مواد بازیافتی معمولاً نسبت به استخراج و فرآوری مواد خام، انرژی و هزینه کمتری نیاز دارد، می‌تواند منجر به کاهش هزینه‌ها شود؛ همچنین، این رویکرد می‌تواند فرصت‌های شغلی جدیدی در حوزه مدیریت پسماند و تولید با مواد بازیافتی ایجاد کند. با این حال، چالش‌هایی نیز در استفاده از این مواد وجود دارد. به‌عنوان مثال، ترکیب مناسب و استانداردسازی میزان مواد بازیافتی در مخلوط‌های آسفالتی از اهمیت بالایی برخوردار است، زیرا افزودن بیش از حد برخی مواد ممکن است بر عملکرد نهایی آسفالت تأثیر منفی بگذارد. بنابراین، نیاز به پژوهش‌های‌ گسترده و تدوین استانداردهای مشخص، برای استفاده از این مواد بیش از پیش احساس می‌شود؛ هدف ما از این پژوهش، بررسی کاربرد و جایگاه مواد بازیافتی در آسفالت و نقش آن در توسعه پایدار محیط‌زیست می‌باشد. https://www.iraneiat.ir/article_239394.html مناطق حفاظت شده به عنوان فضاهایی تعریف می‏شوند که انتظار می‏رود اکوسیستم‏ها و گونه‏ها را در برابر اثرات مخرب فعالیت‏های انسانی محافظت کنند. این درحالی است که افزایش عمق آثار انسان‏زاد مانند صید غیرمجاز، شکار، برداشت چوب، راه‏سازی، استخراج معادن و بی‏توجهی به آمایش سرزمین، پایداری این مناطق را به طرز چشمگیری کاهش داده‏ است. منطقه حفاظت شده جاجرود از جمله مناطق حفاظت شده کشور است که به علت وجود مشکلاتی از قبیل تصرفات و زمین‏خواری از سوی سازمان‏های مختلف، شهرک‏سازی، تخریب پوشش گیاهی و تغییر کاربری اراضی، سدسازی و مانورهای نظامی با ناپایداری مواجه شده است. در این پژوهش تلاش شده است تا با بهره‏گیری از رویکرد حکمروایی خوب به تحقق پایداری در منطقه حفاظت شده جاجرود کمک گردد. روش این پژوهش علّی بوده و از شیوه های اسنادی و پیمایشی برای جمع‏آوری داده‏ها استفاده شده است. بدین منظور برای گرد‏آوری داده‏های مورد نیاز پژوهش از پرسشنامه ساختار یافته استفاده شده است. پایایی داده‏های حاصل از پرسشنامه از طریق محاسبه آلفای کرونباخ انجام شده است. تحلیل داده‏ها بر اساس روش‏های کمی (آزمون‏های آماری توصیفی و استنباطی) همچون بررسی میانگین، انحراف معیار و ضریب تغییرات محاسبه شده برای هر یک از متغیرهای پژوهش انجام شده است. جهت بررسی میزان همبستگی بین حکمروایی خوب و پایداری از آزمون همبستگی اسپیرمن استفاده شده است. یافته‏های این تحقیق نشان می‏دهد که وضعیت حکمروایی خوب و پایداری در محدوده مورد مطالعه بر اساس طیف لیکرت در مقیاس ضعیف قرار دارد. نتایج پایداری نشان دهنده وضعیت بد بعد اجتماعی- فرهنگی و اقتصادی-نهادی و سپس محیطی-فیزیکی است. نتایج حکمروایی خوب نیز نشان می‏دهد سه متغیر پاسخگویی، مسئولیت‏پذیری و شفافیت وضعیت متوسط دارند. متغیرهای مشارکت‏پذیری، قانونمداری، عدالت، توافق‏جمعی، اثربخشی و هوشمندسازی نیز در محدوده مورد مطالعه دارای وضعیت ضعیف هستند. یافته‏های پژوهش، حاکی از وجود یک رابطه مثبت و مستقیم بین رویکرد حکمروایی خوب و پایداری در محدوده مورد مطالعه با شدت 0.198 است.