نشریه علمی محیط زیست و  توسعه

نشریه علمی محیط زیست و توسعه

شناسایی ظرفیت‌های ژئوتوریستی روستاهای مرزی مناطق شمالی اردبیل با استفاده از مدل‌های کوبالیکوا و فیولت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری و روستایی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
2 دانشجوی دکتری ژئومورفولوژ، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
3 دانشجوی کارشناسی جغرافیا، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل،
10.22034/eiat.2026.238695
چکیده
ژئوتوریسم شکلی از گردشگری است که موجب رشد و پایداری جغرافیایی منطقه، محیط‌زیست، فرهنگ، میراث تاریخی و زیبایی‌شناختی آن و همچنین بهبود زندگی ساکنین آن منطقه می‌گردد. توسعه ژئوتوریسم روستایی به‌عنوان شاخه جدید گردشگری روستایی استراتژی است برای عمومی‌سازی علوم زمین، ژئوتوریسم روستایی به‌دنبال احیای مولفه‌های فرهنگی و ادغام آن‌ها با جاذبه‌های زمین‌شناسی است. هدف از این تحقیق شناسایی ظرفیت‌های ژئوتوریستی روستاهای مرزی مناطق شمالی اردبیل با استفاده از مدل‌های کوبالیکوا و فیولت می‌باشد. برای این منظور سه روستای ژئوتوریستی شامل روستای اولتان، قلعه برزندگرمی، اجیرلو انتخاب گردید. نتایج حاصله از مدل کوبالیکوا نشان داد که از نظر کارشناسان روستای اجیرلو با مقدار(79/3) بیشترین امتیاز و روستای قلعه برزندگرمی با مقدار (03/3) کمترین امتیاز را به خود کسب کردند. همچنین در مدل فیولت از نظر کارشناسان روستای اولتان با مقدار (61/10) بیشترین امتیاز و روستای اجیرلو با مقدار (59/7) کمترین امتیاز را به‌دست آوردند. بنابراین نتیجه‌گیری می‌گردد براساس مدل‌های ارزیابی منطقة اولتان و اجیرلو دارای پتانسیل‌های ژئوتوریستی بالایی جهت شناساندن مناطق دارد. در نهایت پیشنهاد می‌شود در مطالعات آتی از نرم‌افزارهای جدید و به‌روز و همچنین هوش مصنوعی برای توسعه منطقه استفاده گردد. 
 
کلیدواژه‌ها
موضوعات

ابراهیم‌پور، ح.؛ نعمتی، و. و نظافت‌تکله، ب. (1401). برسی توانمندی‌های ژئوتوریستی استان اردبیل با استفاده از مدل کوبالیکوا و مدل فیولت(مطالعه موردی نیر، نمین، سرعین). جغرافیا و روابط انسانی، 5، 3، 144- 161.
اروجی، ح. (1391). مکان یابی ژئومورفوسایتهای بهینه گردشگری با فرایند تحلیل شبکه‌های (ANP) و ارزیابی آنها از طریق مدل‌های ژئومورفوتوریستی(مطالعه موردی: شهرستان طبس). پایان نامه کارشناسی ارشد، در رشته جغرافیا و برنامه‌ریزی توریسم. دانشگاه تهران.
اسفندیاری‌درآباد، ف.؛ نظافت‌تکله، ب.؛ شهبازی شرفه، ز.؛ و نعمتی، و. (1403). ارزیابی توانمندی های ژئوتوریستی و ژئومورفولوژیکی شهرستان سرعین با استفاده از مدلهای کوبالیکوا و فیولت. مطالعات علوم محیط‌زیست. 4، 8، 7658_7644
اسفندیاریدرآباد، ف. و نظافت تکله، ب. (1401). بررسی و ارزیابی توانمندی ها و پتانسیل‌های ژئوتوریستی شهرستان سرعین(مطالعه موردی: روستاهای آلوارس، درآباد، نوران). جغرافیا و مطالعات محیطی، 11(44)، 130_147
اصغری سراسکانرود، ص. و نظافت‌تکله، ب. (1399). توان ژئوتوریستی و تحلیل رقابت پذیری مناطق ژئوتوریستی منطقه ی سرعین. تحقیقات جغرافیایی. 3، 35، 193_203.
اکبری، م.؛  بوستان احمدی، و.؛  انصاری، م. و سهرابی، و. (1401، ). سنجش جایگاه کشورهای اسالمی ازنظر شاخصهای رقابت پذیری جهانی سفر و گردشگری با استفاده تکنیک ماباک (MABAC)، فصلنامه علمی برنامه ریزی منطقه ای، دوره12، شماره45، 18-1.
امامی کیا، و مختاری، د. و روستایی، ش. (1399). ارزیابی کیفیت مقاصد ژئوتوریستی شهروندان کلان شهر تبریز با استفاده از روشVQE مطالعه ی موردی: استان آذربایجان شرقی. فصلنامه علمی_پژوهشی گردشگری و توسعه، 9، 109_122.
امینی، ع.؛  دهانی، م. و فیضی، ش.(1400). ارزیابی تأثیرموقعیت مرزی بر پایداری توسعه درنواحی روستایی مورد مطالعه: مناطق روستایی بخش مرزی بَم پشت از توابع شهرستان سراوان. جغرافیا و توسعه، 144، 1_119.
جلالی، م گندمکار، ا. و فردوسی، س. (1395). واکاوی و تبیین اثرات گردشگری بر کیفیت زندگی مطالعه موردی شهر بابک_کرمان، آمایش جغرافیایی فضا، 20، 6.
خالقی، م. (1391). شهرهای مرزی، مسائل امنیتی و انتظامی، برسی کارکرد اقتصادی مرز استان خراسان رضوی با افغانستان و تاثیر آن بر امنیت استان.همایش ملی شهرهای مرزی و امنیت، چالش ها و رهیافت ها، دانشگاه سیستان و بلوچستان، 85_60.
رحمتی، م بهادری، فنظافت‌تکله، ب. و نوازش، ا. (1403). ارزیابی توانمندی‌های ژئوتوریستی روستای زنوزق تبریز با استفاده از مدل فیولیت. جغرافیا و روابط انسانی، 6، 4، 301_302.
رحیمی، م هنری، ف. و رومیانی، ا. (1401، ). برنامه ریزی و آینده نگاری توسعه پایدارگردشگری استان خوزستان. فصلنامه علمی برنامه ریزی منطقه‌ای. دوره12، شماره45، 66-51
روستا، ع. (1401، ). تبیین اثرات تجربه و انگیزش گردشگران در مناطق شهری بر رضایت و وفاداری گردشگران(مورد مطالعه: مناطق گردشگری کیش و قشم). فصلنامه علمی برنامه ریزی منطقهای. دوره12، شماره45، 228-211
شرفی، حشکور، ع. و درازهی، ی. (1399). تحلیلی بر قاچاق کالا و عوامل موثر بر آن در روستاهای شهرستان مرزی سراوان، فصلنامه‌ی علمی برنامه ریزی منطقه ای، 37، 63_76.
طاهرخانی، م جهان تیغ مند، س. و سلیمی سبحان، م. (1399). اولویت بندی توان های زمین-گردشگری ژئوسایت ها (مطالعه موردی الموت قزوین)، جغرافیا فصلنامه علمی ـ پژوهشی و بین المللی انجمن جغرافیایی ایران، 64، 106_119.
طیب نیا، ه. و خسرو بیگی بز چلویی، ر. (1400). تحلیل عوامل موثر بر تنوع بخش اقتصادی در روستاهای مرزی غرب ایران مطالعه ی موردی شهرستان مریوان. جغرافیا و توسعه ناحیه ای، 1، 97_144.
عابدینی، م.؛  پاسبان، ا.؛  نظافت‌تکله، ب. و شهبازی شرفه، ز. (1402). تحلیل توان رقابت پذیری استان اردبیل با استفاده از مدل پالئوولوا و مدل دینامیکی (مطالعه ی موردی گرمی، پارس‌آباد، مشکین شهر). مطالعات علوم محیط زیست، 8، 2، 6434_6421 .
مرادی، ن. (1391). شهرهای مرزی، مسائل امنیتی و نظامی آنها، همایش ملی شهرهای مرزی و امنیت، چالش ها و رهیافت ها، دانشگاه سیستان و بلوچستان، 1922_1954.
Afrakhteh, H., Rahnemaie, M.T., Tahmasebi, A & .Imeni gheshlagh, S. (2016). Analysis of Spatial Inequalities in Tourism Resource Development (Study: Ardabil Province(, Journal of tourism and development, 7, 107_128.
Aydin, G. & Karamehmet, B. (2017). Factors affecting health tourism and international health-care facility choice, International Journal of Pharmaceutical and Healthcare Marketing, Vol.11 No. 1, pp.16_36.
Bouzekraoui, H.; Barakat, A.; Elyoussi, M.; Touhami, F.; Mouaddine, Hafid, Z. & Berrezueta, E. (2018). Geotourism and Local Development Based on Geological and Mining Sites Utilization. Zaruma-Portovelo. Ecuador. Geosciences. 8, 2-18.
Currie, C., & Falconer, P. (2013). “Maintaining Sustainable Island Destinations in Scotland: The role of the transport tourism relationship”. Journal of Destination Marketing & Management, 3(3), 162-172.
Lee, J. & Kim, H. B. (2015). Success factors of health tourism: cases of Asian tourism cities, International Journal of Tourism Cities, Vol. 1 No. 3, 216-233.
Letunovska, N., Kwilinski, A., & Kaminska, B. (2020). Scientific Research in the Health Tourism Market: A Systematic Literature Review. Health Economics and Management Review. 1.8-19.
Mero, P., Herrera Franco, G., Briones, J., Caldevilla, P., Domínguez-Cuesta, M. J. & Sokhanvar, A. (2019). Does foreign direct investment accelerate tourism and economic growth within Europe? Tourism Management Perspectives, Vol. 29, 86–96.