نشریه علمی محیط زیست و  توسعه

نشریه علمی محیط زیست و توسعه

بازشناخت تجربیات خاک کوبیده در معماری بومی، ایده‌ای همگام با محیط‌زیست

نویسندگان
1 دانشیار، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه علم و هنر، یزد، ایران
2 کارشناسی ارشد معماری، دانشگاه یزد، ایران
چکیده
استفاده از مصالح بومی و بازشناخت تجربیات خاک‌‌کوبیده در معماری از مهمترین عوامل و ایده‌‌های حل بحران‌‌های محیط‌زیستی و همگام شدن با آن می‌‌باشد. با توجه به ارزان و در دسترس بودن خاک به عنوان یک ماده طبیعی، در هرمنطقه بسته به جنس خاک و میزان مهارت و توانایی افراد، از قابلیت‌‌های متفاوت آن بهره گرفته‌‌اند و از تولیدات مختلف آن از جمله؛ خشت، گل، چینه، بلوک‌‌خاکی فشرده، خاک‌‌کوبیده و غیره استفاده کرده‌‌اند. امروزه با وجود تلاش‌‌های زیادی که در ایران در جهت استفاده از مصالح با صرفه اقتصادی صورت گرفته ‌‌است، ولی از منظر انرژی تمهیدات کمتری ارایه شده ‌‌است و عموما با ساخت‌و‌ساز نادرست و استفاده از مصالح نامناسب، موجب هدر رفت انرژی نیز شده‌‌اند. اینجاست که معماران می‌‌توانند با بهره‌‌گیری از تجربیات گذشتگان، معماری‌‌ای که همساز با اقلیم و محیط‌‌زیست خود بوده و توانسته است پیوند و ارتباط مناسبی با طبیعت پیرامون برقرار کند را ایجاد نموده و از آسیب‌‌های ناشی از طراحی و ساخت نادرست جلوگیری نمایند. در میان روش‌‌های متفاوت ساخت‌و‌ساز با خاک، خاک‌‌کوبیده محصول یک نوع متفاوت از فن‌‌آوری خاک است که امروزه در بسیاری از نقاط جهان در پاسخ به مسایل محیط‌‌زیستی استفاده می‌‌گردد. سوالاتی که در این راستا مطرح می‌‌شود عبارت است از: 1. بازشناخت تجربیات خاک‌‌کوبیده در معماری بومی چگونه قابل تبیین است؟ 2. چگونه خاک‌‌کوبیده به‌عنوان ایده‌‌ای همگام با محیط‌‌زیست عمل می‌‌نماید؟ نوع تحقیق بر مبنای هدف، کاربردی و عملی و با ترکیب روش استدلال منطقی، مطالعات توصیفی- تحلیلی و تاریخی و بر پایة اسناد و منابع کتابخانه‌‌ای انجام گرفته است. هدف نویسنده آن است که با بازشناخت تجربیات خاک‌‌کوبیده در اندیشه‌‌ها و نظریات و معماری بناها و بافت تاریخی، از تجربیات معماری گذشته بهره گرفته و با بروز‌‌رسانی و ترمیم آن و در نهایت با به‌‌کارگیری و اشاعه آن در معماری امروز، این معماری را همگام با محیط‌‌زیست شکل دهد و گامی هرچند کوچک در زمینه حل بحران‌‌های محیط‌‌زیستی، مصرف بهینه انرژی و هماهنگی با معماری بومی بردارد.
 
کلیدواژه‌ها
موضوعات

ابراهیمی، افشین، 1380، مطالعه میدانی‌‌- آزمایشگاهی نقش فرآورده های بوم آورد در تثبیت و استحکام بخشی خشت خام و اندود کاه گل (مطالعه موردی ذیقورات چغازنبیل )، پایان نامه کارشناسی ارشد در رشته مرمت و احیای بناها و بافت های تاریخی، دانشگاه هنر اصفهان.
اسماعیلی، حسین، 1390 ، مصاحبه منتشر شده درباره معماری بومی خشتی و حفاظت و مرمت در جنوب خراسان توسط رضا رحیم نیا. 21 آذرماه، پیوست پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه هنر اصفهان: ص 156.
اسماعیلی، علیرضا؛ قلعه نوی، منصور، 1391 ، اثر الیاف خرما و آهک به عنوان تثبیت کننده طبیعی بر خصوصیات مکانیکی خشت  (در شرایط رطوبتی 35 درصد رطوبت) مسکن و محیط روستا، شماره 138 ، سال سی و یکم، صص 53 تا 62.
آمیغ، مهرناز، مهدوی عادلی، مهدی، 1392، استفاد از بلوک خاک فشرده تثبیت شده به عنوان مصالح ساختمانی سازگار بامحیط‌زیست در راستای توسعه پایدار شهری، اولین همایش بین المللی و چهارمین همایش ملی عمران شهری.
ترابیان مقدم، فرشید، قرائتی، مهران، 1394، طراحی مسکن روستایی با استفاده از تکنیک ساخت با خاک فشرده، کنفرانس بین المللی عمران و معماری و شهرسازی.
ترابیان مقدم، فرشید، قرائتی، مهران، 1394، معماری با تکنیک خاک فشرده مدرن، همایش بین المللی معماری عمران وشهرسازی در آغاز هزاره سوم.
حدادیان، پویا، صادقی، بیتا، دهاقین، سید سینا، آیدین، ایمان،1396،خاک کوبیده، ساختمایه ای مبتنی بر کیمیای زمین، کنفرانس ملی پژوهش های کاربردی درعمران معماری و شهرسازی.
حسینی، سینا، جهانگیری، علی اکبر، میزری هرمزآبادی، محمد، 1394،  بررسی توصیفی نقش تثبیت کننده های طبیعی و افزایش مقاومت خاک در ساختمان های خاک کوبیده شده در راستای دستیابی به توسعه پایدار، سومین کنفرانس بین المللی پژوهش های کاربردی در مهندسی عمران، معماری و مدیریت شهری.
درمحمدی، منصوره ، فتوحی اردکانی، محسن و رحیم نیا، رضا، 1399، تاثیر تثبیت مکانیکی و اصلاح دانه بندی خاک بر مقاومت فشاری خشت, تجربه ای برای بهبود رفتار فیزیکی خشت در منطقه اردکان یزد، نشریه علمی پژوهشی" مهندسی سازه و ساخت"، انجمن مهندسی سازه ایران.
کلیایی، مهدی، 1382 ، کاه گل و ارزش آن در محافظت از سازه های گلین (حفاظت از کوره های عمل آوری فلز و پخت سفال در محوطه تاریخی اریسمان).پایان نامه کارشناسی، دانشگاه هنر اصفهان.
گروه مؤلفان، 1385 ، مصالح ساختمانی یادنامه استاد حامی .انتشارات دانشگاه تهران، تهران.
لانت، ام، جی، 1360 ،خشت های تثبیت شده برای ساختمان. ترجمه فروز روشن بین: ترجمه مقالات علمی و فنی شماره 13 ،سازمان تحقیقات ساختمان و مسکن، تهران.
محبی، لیلا، کاظمی، الهام، 1392، " تبیین نقش مصالح در معماری بومی و مقایسه آن با معماری مدرن" در: همایش ملی معماری و شهرسازی و توسعه پایدار با محوریت از معماری بومی تا شهر پایدار، مشهد، مؤسسه آموزش عالی خاوران، 5دی ماه 1392 ، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
مسرت، حسین ، 1384 ، در آیینه خشت خام: خشت از دیدگاه معماری و مردم شناسی. پایگاه میراث فرهنگی شهر تاریخی یزد، یزد.
وارن، جان ، 1998 ، حفاظت سازههای گلین. ترجمه مهرداد وحدتی، 1387 ، انتشارات رسانه پرداز با همکاری موسسه فرهنگی ایکوموس ایران، تهران.
Alva. balderrame. Alejandro, (2008), Earthen architecture. Los Angeles: The Getty Conservation Institute. pp 3.
Avrami, Erica. Hubert. Guillaud, and Mary. Hardy. (2008) , TERRA literature Review. Los Angeles: Getty Publication.
Cornerstones Staff. (2006). Adobe conservation: a preservation handbook. Sunstone Press, New Mexico.
Houben, Hugo., and Hubert Guillaud. (2003). Earth Construction, Acomprehensive guide, ITDG
Iowa, Jerome. (1985). Ageless Adobe: History and Preservation in Southwestern Architecture. New Mexico: Sunstone Press.
Krishnaiah, S., Suryanarayana Reddy, P. (2008). Effect of clay on soil cement blocks. 12th international conference of international association for computer methods and advances in Geomechanics (IACMAG). Goa, India
Lant, MJ (1983). Stabilized adobe for Building. Translated by Forouz Roshanb. Tehran: Publication of the Research Center for Building and Housing. [In Persian]
Majedi Ardakani, Mohammad Hussein. (2005). Common faults in adobe buildings and their restoration methods, Proceedings of the Third and Fourth Conservation and Restoration of Architectural Historical, Cultural and Decorative Objects. Tehran: Published by the Cultural Heritage Organization, Department of Museums. [In Persian]
publishing, London.
Talebian, Mohammad Hasan; Ebrahimi, Afshin. (2008). Traditional Experiences in Mud-Brick Conservation and Its Optimization. Terra 2008: The 10th international Conference on the study and conservation of earthen architectural Heritage, Mali.