نشریه علمی محیط زیست و  توسعه

نشریه علمی محیط زیست و توسعه

ارزیابی مساحت کل جنگل‌های مانگرو و نحوۀ گسترش آن‌ها در سواحل جنوبی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار، عضو هیات علمی پژوهشکدۀ علوم دریایی، پژوهشگاه ملی اقیانوس‌شناسی و علوم جوی، تهران، ایران.
چکیده
جنگل‌های مانگرو از ارزشمندترین زیست‌بوم‌های گیاهی سواحل در نواحی حاره‌ای هستند در که در سواحل کم انرژی و کم شیب با میزان جزرومد زیاد می‌رویند. این جنگل‌ها خدمات بسیار زیاد برای نواحی ساحلی و دریایی پیرامون خود دارند. این نواحی زیستگاه بسیاری از ماهیان، پرندگان و پستانداران را مهیا می‌کنند، جلوی امواج شدید ورودی به ساحل را می‌گیرند و از همه مهم‌تر به دلیل ذخیرۀ کربن در درختان و خاک خود جلوی افزایش غلظت گازهای گلخانه‌ای و گرمایش جهانی را می‌گیرند. در این مطالعه برای اولین بار با استفاده از تصاویر با قدرت تفکیکی مکانی بالا، مساحت تمامی جنگل‌های مانگرو ایران با دقت زیاد محاسبه گردید. بر این اساس مساحت کل جنگل‌های ایران در امتداد چهار استان ساحلی 132 کیلومتر مربع محاسبه گردید که 92 درصد آن در امتداد سواحل استان هرمزگان جای گرفته‌اند. مطالعات نشان می‌دهد سواحل کم شیب شرق و مرکز تنگه هرمز مناسب‌ترین محیط را برای رشد این جنگل‌ها فراهم می‌کند. خور خوران با 3/88 کیلومتر مربع، 67 درصد جنگل‌های کشور را در خود جای‌داده است. جنگل‌های مانگرو رود گز (4/10 کیلومتر مربع)، کولغان (8/5 کیلومتر مربع)، جاسک (6/5 کیلومتر مربع) و گواتر (5/4 کیلومتر مربع) با اختلاف زیاد در رده‌های بعدی جای دارند. متاسفانه دخالت‌های انسانی موجب گردیده در پنجاه سال گذشته تقریبا یک‌سوم جنگل‌های مانگرو جهان از میان برود. در کشور ما اگرچه روند تغییرات جنگل‌های مانگرو در قرن گذشته افزایشی بوده اما مطالعات دقیق‌تر نشان می‌دهد این روند طی یکی دو دهۀ گذشته متوقف‌شده و در برخی نقاط رو به کاهشی شدن گذارده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

تقی‌زاده، ع.، دانه‌کار، ا.، کامرانی، ا.، محمودی، ب. 1388. بررسی پراکنش و آمیختگی اجتماعات جنگلی مانگرو در رویشگاه سیریک استان هرمزگان. مجلة جنگل ایران، انجمن جنگلبانی ایران، سال اول، شمارة 1، صص 25-34
تیاب، ز.، دانه‌کار، ا.، نجفی تیره شبانکاره، ک.، نادریان، ن.، شریفی شمیلی، ک.، طیبی فر، ا. 1393. بررسی جنگل‌های مانگرو منطقه حفاظت‌شده گابریک، جاسک شرقی و غربی (استان هرمزگان) بر اساس ساختار رویشگاه. اقیانوس شناسی 19. صص 105-117.
حجاریان، م. 1384. بررسی تغییرات کمی جنگل‌های مانگرو منطقۀ قشم با استفاده از عکس‌های هوایی و تصاویر ماهوارهای در یک دورۀ 40 ساله، پایا ن نامۀ کارشناسی ارشد، دانشکدۀ منابع طبیعی دانشگاه تهران، 123 ص.
دانه‌کار، ا.، 1377. مناطق حساس دریایی ایران. نشریه محیط‌زیست 24. صص 28-38.
دانه‌کار، ا.، 1380. بررسی رابطه متقابل درختان حرا و جانوران وابسته (با تاکید بر شکم پایان) در جنگل‌های مانگرو حوزه خمیر و قشم (ذخیره‌گاه بیوسفری حرا). رساله دکتری. دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی نور، 131 صفحه.
دانه‌کار، ا.، عرفانی، م.، نوری، غ.، عقیقی، ح.، مروی مهاجر، م.ر.، اردکانی، ط. 1391. بررسی تغییرات وسعت رویشگاه مانگرو (مطالعه موردی: خور گواتر در استان سیستان و بلوچستان). جنگل ایران 4 (3). صص 197-207.
رشوند، س.، شیرزاد، ن.،1392، تعیین پراکنش جغرافیایی و مساحت رویشگاه‌های حرا در استان بوشهر، اولین همایش سراسری کشاورزی و منابع طبیعی پایدار، تهران،
صادقی، ا. 1384. بررسی روند تغییرات سطح و تراکم جنگل‌های مانگرو در حوز ة دریای عم ا ن با استفاده از عکسهای هوایی (منطقة جاسک و سیریک)، پایان نامة کارشناسی ارشد، دانشکدة منابع طبیعی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات، تهران. 80 ص.
صفا ایسنی، ه.، 1385. مدیریت زیست‌محیطی جنگل‌های مانگرو حوزة تیاب و کلاهی بر اساس ساختار و تغییرات رویشگاه، پایان نامة کارشناسی ارشد، دانشکدة منابع طبیعی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات، اهواز، 87 ص.
صفری، ج.، مافی غلامی، د.، جعفری، ا. 1399. نقشه سازی ویژگی‌های ساختاری فرم رویشگاهی ساحلی و جزیره‌ای مانگروها در ذخیره گاه زیست کره حرا. حفاظت زیست بوم گیاهان 8(16). صص 79-93.
عرفانی، م. 1386. بررسی ساختار و مقایسه تغییرات و وسعت رویشگاه مانگرو در تالاب بین‌المللی خلیج گواتر و هور باهو در استان سیستان و بلوچستان به‌منظور گزینش زون حفاظتی. پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه تهران، دانشکده منابع طبیعی.
عرفانی، م.، نوری، غ.، دانه‌کار، ا.، مروی مهاجر، م.ر.، محمودی، ب. 1388. بررسی پارامترهای رویشی جنگل‌های مانگرو خلیج گواتر در جنوب شرقی ایران. مجله تاکسونومی و بیوسیستماتیک 1 (1). صص 46-33
قدرتی شجاعی، م.، ندرلو، ر.، نصرالهی، ع.، محرابیان، ا.ر. 1398. تهیه و تدوین ضوابط و معیارهای اندازه گیری و تعیین توان ترسیب کربن آبی (Blue Carbon) در اکوسیستم‌های مانگروی خلیج فارس و دریای عمان. سازمان حفاظت محیط زیست، حوزه معاونت دریایی محیط زیست و تالاب‌ها . 196 ص.
قیومی، ر.، ابراهیمی، ا.، حسینی طایفه، ف.، کشتکار، م. 1398. پیش بینی اثرات تغییرات اقلیمی بر جنگل های مانگرو در ایران با استفاده از مدل حداکثر آنتروپی. نشریه سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی در منابع طبیعی. سال دهم. شمارۀ دوم. صص 34-47.
مافی غلامی، د.، بهارلویی، م. محمودی، ب. 1396. بررسی تغییرات گستره جنگل‌های مانگرو با استفاده از RS و GIS (بررسی موردی: مانگروهای استان هرمزگان). علوم محیطی 15 (2). صص 75-91.
Ahmed, E.A & K.A. & Abdel-Hamid. 2007. Zonation Pattern of Avicennia marina and Rhizophora mucronata along the Red Sea Coast, Egypt, World Applied Sciences Journal, 2 (4): 283-288.
Alongi, D.M. 2012. Carbon sequestration in mangrove forests. Carbon management, 3(3), pp.313-322.
Atwood, T.B., Connolly, R.M., Almahasheer, H., Carnell, P.E., Duarte, C.M., Lewis, C.J.E., Irigoien, X., Kelleway, J.J., Lavery, P.S., Macreadie, P.I., Serrano, O. 2017. Global patterns in mangrove soil carbon stocks and losses. 348 Nature Climate Change 7(7), 523-528.
Etemadi, H., Smoak, J. & Abbasi, E. 2021 Spatiotemporal pattern of degradation in arid mangrove forests of the Northern Persian Gulf. Oceanologia 63, 99–114.
Ghayoumi, R., Ebrahimi, E. & Mousavi, S.M., 2022. Dynamics of mangrove forest distribution changes in Iran. Journal of Water and Climate Change, 13(6), 2479-2489.
Safari, J., D. Mafi-Gholami, & Jaafari. A. 2020. Mapping structural characteristics of the coastal and island forms of mangroves in the Hara Biosphere Reserve. Journal of Plant Ecosystem Conservation 8 (16): 79–93.
Salehipour Milani, A., Lak, R. & Beiglu, M.J. 2013. Monitoring the area and distribution of mangrove forests in the southern coasts of Iran. Environmental Treatment Techniques 1(3), 137-146.
Salehipour Milani, A.S. & Beiglu, M.J. 2012. Satellite based assessment of the area and changes in the Mangrove ecosystem of the QESHM island, Iran. J. Environ. Res. Develop, 7, pp.1052-1060.
Skilbeck, C.G., Heap, A.D. & Woodroffe, C.D. 2017. Geology and sedimentary history of modern estuaries. Applications of paleoenvironmental techniques in estuarine studies, pp.45-74.
Spalding, M.D., M. Kainuma, & Collins. L. 2010. World atlas of mangroves. Earthscan, London Tam NFY, Wong YS, Lan CY, Chen GZ (1995) Community structure and standing crop biomass of a mangrove forest in Futian Nature Reserve, Shenzhen, China. Hydrobiologia 295: 193–201.
Zahed, M.A., Rouhani, F., Mohajeri, S., Bateni, F. & Mohajeri, L. 2010. An overview of Iranian mangrove ecosystems, northern part of the Persian Gulf and Oman Sea. Acta Ecologica Sinica, 30(4), pp.240-244.