نشریه علمی محیط زیست و  توسعه

نشریه علمی محیط زیست و توسعه

ارزیابی کیفی آب چاه‌‌های مصرفی در آبیاری فضای سبز شهر ملایر

نویسندگان
1 دانش آموخته دکترا، دانشگاه ملایر دانشکده منابع‌طبیعی، دانشگاه ملایر، ایران
2 استاد دانشکده منابع‌طبیعی، دانشگاه ملایر، ایران
3 دانش آموخته کارشناسی ارشد، دانشکده منابع‌طبیعی، دانشگاه علوم و فنون دریایی خرمشهر، ایران
10.22034/eiat.2025.217692
چکیده
فضای سبز به دلیل ارزش‌‌های محیط‌‌زیستی از اهمیت بالایی برخوردار است. آب‌‌های زیر زمینی از جمله مهم‌‌ترین منابع تامین کننده آب شیرین جهت آبیاری فضای سبز و کشاورزی می‌‌باشند که آلوده شدن آن‌‌ها تاثیرات عمده‌‌ای بر محیط‌‌زیست دارد. در این پژوهش با هدف ارزیابی کیفی آب چاه‌‌های مورد استفاده در آبیاری فضای سبز در شهر ملایر نمونه‌‌برداری در فصل تابستان سال 1398 از 6 حلقه چاه فعال صورت گرفت. سپس پارامترهای هدایت الکتریکی،pH، کربنات، بی‌کربنات ، کلر، سولفات، کلسیم، منیزیم، سدیم و پتاسیم اندازه‌‌گیری شد و شاخص‌‌های نسبت جذب سدیم (SAR)، هدایت‌الکتریکی (EC)، درصد سدیم (Na%)، نسبت منیزیم (MR)، شاخص ویلکوکس (Wilcox)، خورندگی (CR)، شاخص نفوذپذیری (PI)، پتانسیل شوری (PS) کربنات و بی‌کربنات سدیم باقیمانده (RSC) جهت طبقه‌‌بندی کیفی آب از لحاظ کشاورزی و آبیاری محاسبه شد. با توجه به نتایج حاصل از محاسبه شاخص SAR، MR، KR و PI تمام ایستگاه‌‌ها در شرایط مطلوب و در طبقه خوب جهت استفاده به منظور آبیاری قرار دارند. بررسی درصد سدیم نشان داد که کمترین درصد سدیم مربوط به ایستگاه‌‌های پلاک هفده و بلوار حاج طوسی و بیشترین آن مربوط به ایستگاه چهار راه سعدی است. شاخص CR نشان داد که این شاخص برای تمام ایستگاه‌‌ها به جز ایستگاه شماره 14 کمتر از یک و در حد مطلوب است. بر اساس شاخص PS بلوار حاج طوسی و پلاک 17 دارای کیفیت عالی و سایر چاه‌‌ها در طبقه‌‌کیفی متوسط برای کشاورزی قرار گرفتند. همچنین کیفیت آب از لحاظ کربنات و بی‌کربنات  سدیم باقیمانده، برای کل چاه‌‌ها به جز چاه بلوار حاج طوسی در محدوده کیفیت خوب برای کشاورزی قرار گرفت. کمترین مقدار کربنات سدیم باقیمانده مربوط به چاه بلوار حاج نظر و بیشترین آن مربوط به بلوار حاج طوسی به‌دست آمد. نتایج شاخص ویلکاکس بر اساس هدایت‌الکتریکی نیز نشان داد که چاه‌‌های چهار راه سعدی، باغ حاج نظر، چاه شماره 9 و چاه شماره 14 در طبقه متوسط از لحاظ شوری قرار می‌‌گیرند و چاه‌‌های بلوار حاج طوسی و پلاک 17 از نظر شاخص ویلکاکس در طبقه خوب از لحاظ شوری قرار گرفتند. لذا کیفیت این دو چاه جهت آبیاری فضای سبز بهتر از سایر چاه‌‌ها است. با توجه به تمام پارامتر‌‌ها کیفیت آب ایستگاه پلاک 17 از تمام ایستگاه از مطلوبیت بهتری برخوردار است، لذا به علت بالا بودن کیفیت آب این ایستگاه، می‌‌توان از آن جهت آبیاری مزارع کشت نشا استفاده نمود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

ابراهیمی‌‌پاک، ن.؛ اگدرنژاد، ا.؛ حزباوی، ع.؛ قربانی، ز.؛ و احمدی، م. (1400). ارزیابی کیفی منابع آب زیرزمینی در دشت طبس براساس شاخص‌ کیفی آب آبیاری. علوم و تکنولوژی محیط زیست.
پورخباز، ح.؛ اقدر، ح.، و محمدیاری، ف. (1396). پهنه‌‌بندی کیفیت آب زیرزمینی از لحاظ کشاورزی بر اساس طبقه بندی ویلکوکس (مطالعه موردی: دشت قزوین). فضای جغرافیایی، 17(58)، 111-129.
چراغی، ز.؛ ساریخانی، ر.؛ فرهپور، م.م.؛ و قاسمی‌‌دهنوی، آ. (1397). ارزیابی و تجزیه و تحلیل آماری پارامتر‌ها و شاخص کیفیت آب زیرزمینی برای مصارف آشامیدنی در منطقه خرم آباد. فصلنامه علمی مهندسی منابع آب. 11(39)؛ 1-14.
حدادی، م.؛ رفعتی، م.؛ و صیادی، م. (1400). بررسی آلایندگی فیزیکی-‌شیمیایی آب چاه در روستاهای اطراف دماوند با بهره‌‌گیری از سامانه اطلاعات جغرافیایی. فصلنامه علوم و تکنولوژی محیط زیست. 23(10)؛207-218.
دهقانی‌‌سانیج، ح.؛ حاجی‌‌آقا‌‌‌‌بزرگی،ح.؛ ع، قائمی.؛ و نوشادی، م. (1398). بررسی تجمع املاح در خاک تحت سیستم قطره ای زیرسطحی. تحقیقات آب و خاک ایران, 50(2)؛ 339-351.
رحمانی، ب.؛ ولی‌‌شریعت‌‌پناهی، م.؛ تکلو، ع.؛ و شمس الدینی، ع. (1402). بررسی و تحلیل فضایی–مکانی اثرات روابط شهر و روستا بر منابع انسانی نواحی روستایی با رویکرد آینده پژوهی (مطالعه موردی: بخش مرکزی-شهرستان ملایر). علوم جغرافیایی (جغرافیای کاربردی).
رحیمی، ر.؛ وردی‌‌نژاد، ب.؛ و اسدزاده، ف. (1402). ارزیابی کیفیت آب زیرزمینی دشت ارومیه برای مصارف کشاورزی با استفاده از روش ترکیبی مدل‌های آسیب‌پذیری آلودگی، پتانسیل و شاخص کیفیت آب زیرزمینی. نشریه آبیاری و زهکشی ایران.17(4)؛ 719-732.
رحیمی‌‌شهید، م.؛ لشکری‌پور، غ.؛ هاشمیان، ن.؛ و عبادتی، ن. (1401). ارزیابی کیفیت آب زیرزمینی در ساختگاه سد شهید با استفاده از روش‌های‏ هیدروژئوشیمیایی. فصلنامه زمین شناسی محیط زیست. 16(58)؛ 11-22.
سالاریفر، م. (1401). مقایسه عملکرد روش‌های جبری و زمین‌آمار در تعیین تغییرات مکانی کیفیت آب زیرزمینی دشت تبریز. هیدروژئولوژی. 7(2)؛ 160-171.
سیرجانی‌‌اکبری، ف.؛ محمودی‌‌قرائی، م.؛ و همام، س.م. (1399). بررسی زیست محیطی منابع آبی دره و مخروط افکنه گرینه نیشابور به منظور مصارف آبیاری، چهارمین کنگره سالانه بین المللی توسعه کشاورزی، منابع طبیعی، محیط زیست و گردشگری ایران.
عرب بافرانی، ز.، قانعی‌‌بافقی، م و.، و شیرمردی، م. (1399). اثر بیوچار ضایعات شاخ و برگ درخت پسته بر خصوصیات رشدی گیاه گلرنگ. مجله مدیریت خاک و تولید پایدار. 10(3)؛ 73-94.
فرجی، م.؛ لشکری‌‌پور، غ.؛ غفوری، م. (1399). بررسی کیفیت آب‌های زیرزمینی دشت شوقان خراسان شمالی مطالعه موردی: قنات حصار عیسی. چهارمین کنگره بین المللی توسعه کشاورزی، منابع طبیعی و محیط زیست و گردشگری ایران.‏
قره‌‌محمودلو، م.؛ حشمت‌پور، ع.؛ جندقی، ن.؛ زارع، ع.؛ مهرابی، ح. (2019). ارزیابی کیفیت آب زیرزمینی دشت سیدان_فاروق برای هدف‌‌های آبیاری و شرب. فصلنامه علوم محیطی. 17(3)؛ 89-106.
کمالی‌‌مسکونی، ا.؛ و افضلی، س.ف. (1398). تأثیر آبیاری با شوری مختلف بر برخی خصوصیات خاک عامل تجمع نمک (مطالعه موردی: بیغرد شهرستان خنج). علوم و تکنولوژی محیط زیست. 21(4)؛ 141-152.
گنجعلی‌‌دشتی، س.؛ و پناهپور، ا. (1399). ارزیابی پتانسیل خورندگی در خاک مجاور خطوط لوله‌های آبرسانی شهرهای آبادان و خرمشهر. انسان و محیط زیست. 18(4)؛ 1-12.
محمدنژاد، ی.؛ گالشی، س.؛ سلطانی، ا.؛ نوری نیا، ع. (1398). اثر شوری و خشکی بر رشد، کارایی مصرف آب و غلظت سدیم و پتاسیم دو ژنوتیپ گندم بهاره آبی و دیم. مجله تولید گیاهان زراعی. 12(1)؛ 23-46.
محمدیاری، ف.، توکلی، م.، اقدر، ح. (1395). ارزیابی و پهنه بندی کیفیت آب زیرزمینی مناطق مهران و دهلران از لحاظ کشاورزی با روش‌‌های زمین آمار. علوم و مهندسی آبیاری. 39 (4): 71-83.
مهدی‌‌پور، ف.؛ قربان‌‌زاده، ن.؛ فرهنگی، م.ب.؛ و خلیلی‌‌راد، م. (1402). حذف فسفات، فلوراید و کلسیم از شیرابه دفن‌گاه زباله سراوان با استفاده از فرایند رسوب زیستی کلسیم کربنات. تحقیقات آب و خاک ایران.
نوراللهی، ش.، اصغری‌‌مقدم، ا.، فیجانی، ا؛ و برزگر، ر. (1398). بررسی عوامل مؤثر بر کیفیت آب زیرزمینی آبخوان دشت مشگین شهر (استان اردبیل) با تاکید بر منشأ احتمالی برخی فلزات سنگین. فصلنامه علمی علوم زمین، 29(114): 143-152.
Amiri. V.; Bhattacharya. P. & Nakhaei. M. 2021. The hydrogeochemical evaluation of groundwater resources and their suitability for agricultural and industrial uses in an arid area of Iran. Groundwater for Sustainable Development. 12(32); 100527.‏
Batarseh. M.; Imreizeeq. E.; Tilev. S.; Al Alaween. M.; Suleiman. W.; Al Remeithi. A. M. & Al Alawneh. M. 2021. Assessment of groundwater quality for irrigation in the arid regions using irrigation water quality index (IWQI) and GIS-Zoning maps: Case study from Abu Dhabi Emirate, UAE. Groundwater for Sustainable Development. 14(2); 100611.‏
Derdour. A.; Guerine. L. & Allali. M. 2021. Assessment of drinking and irrigation water quality using WQI and SAR method in Maader sub-basin, Ksour Mountains, Algeria. Sustainable Water Resources Management. 7(1): 8.‏
Doneen. L. D. 1964. Water Quality for Agriculture. Department of Irrigation University of California. Davis. USA. 48.
Kamaraj. J.; Sekar, S.; Roy. P. D.; Senapathi. V.; Chung. S. Y.; Perumal. M. & Nath. A. V. 2021. Groundwater pollution index (GPI) and GIS-based appraisal of groundwater quality for drinking and irrigation in coastal aquifers of Tiruchendur, South India. Environmental Science and Pollution Research, 12(28): 29056-29074.‏
Kamaraj. J.; Sekar. S.; Roy. P. D.; Senapathi. V.; Chung. S. Y.; Perumal. M.; & Nath. A. V. 2021. Groundwater pollution index (GPI) and GIS-based appraisal of groundwater quality for drinking and irrigation in coastal aquifers of Tiruchendur, South India. Environmental Science and Pollution Research. 1(28): 29056-29074.‏
Mardiana. S.; Anzum. R.; Dwijendra. N. K. A.; Al Sarraf. A. A. M.; Timoshin; A.; Sergushina. E. & Tikhomirov. E. 2022. Assessment of groundwater quality and their vulnerability to pollution using GQI and DRASTIC indices. Journal of Water and Land Development. 138-142.‏
Mirsanjari, M. M., & Mohammadyari, F. (2018). Application of time-series model to predict groundwater quality parameters for agriculture:(plain Mehran case study). In IOP Conference Series: Earth and Environmental Science (Vol. 127, No. 1, p. 012012). IOP Publishing.
Nath, A. V.; Selvam, S.; Reghunath. R. & Jesuraja. K. 2021. Groundwater quality assessment based on groundwater pollution index using Geographic Information System at Thettiyar watershed, Thiruvananthapuram district, Kerala, India. Arabian Journal of Geosciences. 14(21) :1-26.‏
Nguyen. T. G.; Phan. K. A. & Huynh. T. H. N. 2022. Application of integrated-weight water quality index in groundwater quality evaluation. Civil Engineering Journal. 8(11): 2661-2674.‏
Ogarekpe. N. M.; Nnaji. C. C.; Oyebode. O. J.; Ekpenyong. M. G.; Ofem, O. I.; Tenebe; I. T. & Asitok. A. D. 2023. Groundwater quality index and potential human health risk assessment of heavy metals in water: A case study of Calabar metropolis, Nigeria. Environmental Nanotechnology, Monitoring and Management. 19(2): 100780.‏
Oluwagbayide. S. D. & Abulude. F. O. 2021. Assessment of the Quality of Well Dug Water Samples in Nigeria and Their Suitability for Drinking and Irrigation Purposes.‏
Rao. N. S.; Sunitha. B.; Das. R.; & Kumar. B. A.; 2022. Monitoring the causes of pollution using groundwater quality and chemistry before and after the monsoon. Physics and Chemistry of the Earth. 103228.‏
 Singh. K. K.; Tewari. G.; & Kumar. S. 2020. Evaluation of groundwater quality for suitability of irrigation purposes: a case study in the Udham Singh Nagar, Uttarakhand. Journal of Chemistry. 1-15.‏
Tripathi. A. K.; Mishra. U. K.; Mishra. A.; Tiwari. S.; & Dubey. P. 2012. Studies of hydrogeochemical in groundwater quality around Chakghat area, Rewa District, Madhya Pradesh, India. Int J Mod Eng Res Technol. 2(6): 4051-4059.‏