نشریه علمی محیط زیست و  توسعه

نشریه علمی محیط زیست و توسعه

تأثیر تنوع‌‌بخشی فعالیت‌‌های اقتصادی بر انتشار گاز دی‌اکسیدکربن در کشورهای عضو منا: روش خودرگرسیونی با وقفه‌‌های توزیعی داده‌‌های پانلی

نویسندگان
1 استاد، گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
2 دانشجوی کارشناسی ارشد اقتصادی، گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
10.22034/eiat.2025.230837
چکیده
امروزه توسعه پایدار یکی از حیاتی‌‌ترین دغدغه‌‌های کشورهای جهان می‌‌باشد. بنابراین، محققان به دنبال بررسی ابعاد اقتصادی، اجتماعی و محیط‌زیستی توسعه پایدار می‌‌باشند. حال، با توجه به اهمیت تنوع‌‌بخشی اقتصاد در بهبود رشد اقتصادی، افزایش رفاه و کاهش فقر، هدف مطالعه حاضر، بررسی فرضیه محیط‌زیستی کوزنتس بر اساس کل اقتصاد و همچنین ارزیابی تأثیر تنوع‌‌بخشی اقتصاد بر انتشار CO2 در کشورهای عضو منا در دوره زمانی 2020-1974 با استفاده از روش خودرگرسیونی با وقفه‌‌های توزیعی (ARDL) داده‌‌های پانلی و با ‌به‌کارگیری رویکرد میانگین گروهی تلفیقی (PMG) بوده است. نتایج این مطالعه نشان دادکه مصرف انرژی در بلندمدت منجر به افزایش انتشار گاز CO2 و در کوتاه‌‌ مدت منجر به کاهش انتشار دی‌اکسیدکربن می‌‌گردد. این نتیجه به این معنی است که افزایش مصرف انرژی که عمدتا ناشی از افزایش سطح تولید است، ممکن است در کوتاه‌‌مدت به ضرر ‌محیط‌زیست باشد، اما در بلندمدت از طریق بهبود تکنولوژی تولید و افزایش تولید انرژی پاک، منجر به کاهش آلودگی می‌‌گردد. همچنین، ارزش افزوده کل اقتصاد در بلندمدت، تأثیر منفی و معنی‌‌داری بر آلودگی ‌محیط‌زیست دارد. این بدان معنی است که کشورهای تحت بررسی در بلندمدت به سیاست‌‌های کاهش آلودگی دست یافته‌‌اند و افزایش رشد اقتصادی را با کاهش تخریب ‌محیط‌زیست همراه نموده‌‌اند. در رابطه با تنوع‌‌بخشی فعالیت‌‌های اقتصادی، در بلندمدت، ارزش افزوده بخش 6 (حمل و نقل، ارتباطات) و 7 (سایر فعالیت‌‌ها) فرضیه منحنی کوزنتس و وجود رابطه به شکل U معکوس بین ارزش‌‌افزوده و آلودگی را تأیید می‌‌نماید. بنابراین، افزایش فعالیت در این بخش‌‌ها در ابتدا منجر به افزایش آلودگی و بعد از عبور از یک نقطه معین، افزایش ارزش افزوده، منجر به بهبود کیفیت ‌محیط‌زیست می‌‌گردد. همچنین، بخش 1 (کشاورزی، شکار، جنگلداری، ماهیگیری)، 4 (ساخت و ساز)، و 5 (عمده‌‌فروشی، خرده‌‌فروشی، رستوران و هتل) نشان‌‌دهنده یک رابطه به U شکل بین ارزش افزوده و آلودگی می‌‌باشد. علت این نتیجه می‌‌تواند این واقعیت باشد که در این بخش‌‌ها، با عبور از میزان معینی از تولید، فناوری تولید تغییر می‌‌کند و استفاده از فناوری آلاینده منجر به تخریب فزاینده ‌محیط‌زیست می‌‌شود. در بخش 3 (تولید) نیز افزایش فعالیت‌‌های اقتصادی منجر به افزایش آلودگی با شیب ثابت می‌‌گردد. این بدان معنی است که فناوری فعالیت‌‌های تولیدی در کشورهای تحت بررسی، یک فناوری آلاینده می‌‌باشد. شایان ذکر است که بر اساس نتایج، در بخش 2 (معدن، صنایع استخراجی و تولیدی شامل برق، گاز و آب) ارزش افزوده تأثیر معنی‌‌داری بر ‌محیط‌زیست ندارد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

دبیلی، پریسا، و پژمان‌‌زاد، پیمان (1398). بررسی منحنی زیست محیطی کوزنتس در بخش حمل ونقل جاده ای کشور با استفاده از روش ARDL. پژوهشنامه حمل و نقل، شماره16، پیاپی 4، صص 86-75.
تهامی‌‌پور زرندی، مرتضی، عابدی، سمانه، سفاهن، افشین، و فتح‌‌اللهی، سجاد (1400). بررسی اثرگذاری ارزش افزوده بخش صنعت بر انتشار گاز دی‌اکسیدکربن در ایران: رویکرد منحنی محیط‌زیستی کوزنتس. پژوهش‌‌های راهبردی در علوم کشاورزی و منابع طبیعی، دوره 6، شماره 1، صص 100-85.
جعفری پرویزخانلو، کرم، پایتختی اسکوئی، سید علی، و ازلی، رباب (1399). بررسی تأثیر آزادی سیاسی و اقتصادی بر انتشار CO2 و آزمون منحنی زیست‌محیطی کوزنتس در کشورهای ایران همسایه. مطالعات علوم ‌محیط‌زیست، دوره 5، شماره 2، صص 2512-2504.
سیفی‌‌پور، رؤیا (1400). بررسی منحنی کوزنتس محیط‌زیستی در بخش صنعت اقتصاد ایران. انسان و ‌محیط‌زیست، دوره 19، شماره 3، صص 15-1.
فشاری، مجید، محمدی اقدم، کاظم، و قمری نوتاش، نیر (1394). بررسی رابطه بین توسعه بخش‌های صنعتی و کشاورزی و آلودگی سرانه آب در ایران (رهیافت تودا و یاماموتو و حداقل مربعات پویا). تحلیل‌‌های اقتصادی توسعه ایران، دوره 3، شماره 3، پیاپی 8، صص 154-131.
قاسمی، مریم، و جوان، جعفر (1392). تبیین رابطه تنوع‌‌بخشی فعالیت‌‌های اقتصادی و توسعه پایدار روستایی، مطالعه موردی: شهرستان مشهد. پژوهش‌‌های روستایی، دوره 5، شماره 2، صص 262-237.
کریمی خرمی، اصغر، فرهمند، محمدرضا، و زمانی، مقداد (1401). تحلیل تأثیر مصرف انرژی‌‌های تجدیدپذیر بر کیفیت ‌محیط‌زیست با توجه به نقش سرمایه انسانی. مطالعات اقتصاد انرژی، شماره 75، صص 244-229.
گل‌‌خندان، ابوالقاسم، و علیزاده، محمد (1396). رابطه بین مصرف حامل‌‌های انرژی و ارزش افزوده بخش‌‌های اقتصادی ایران: آزمون علیت گرنجری در پانل‌‌های مختلط نامتجانس. پژوهشنامه اقتصاد انرژی ایران، سال هفتم، شماره 25، صص 158-125.
ولائی، محمد، و محمدی یگانه، بهروز (1393). تنوع‌‌بخشی به اقتصاد روستاها جهت تحقق توسعه پایدار. اقتصاد فضا و توسعه روستایی، دوره 3، شماره 8، صص 70-54.
Adewuyi, A. O., & Adeleke, A. M. (2017). Effect of Economic Diversification on Energy and Carbon Efficiency in Oil Rich Economies: Empirical Evidence from Nigeria. Nigerian Journal of Economic and Social Studies, Vol. 59 (2), pp. 249-273.
Alshehry, A. S., & Belloumi, M. (2017). Study of the Environmental Kuznets Curve for Transport Carbon Dioxide Emissions in Saudi Arabia. Renew Sustain Energy Rev, Vol. 75, pp. 1339–1347.
Anyaehie, M. C., & Areji, A. C. (2015). Economic Diversification for Sustainable Development in Nigeria. Open Journal of Political Science, Vol. 5 (2), pp. 87-94.
Apergis, N. & Payne, J. E. (2009). Energy Consumption and Economic Growth in Central America: Evidence from a Panel Cointegration and Error Correction Model. Energy Economics, Vol. 31, pp. 211–216.
Baltagi, B. H. & Kao, C. (2001). Nonstationary Panels, Cointegration in Panels and Dynamic Panels: A Survey. In Nonstationary panels, Panel Cointegration and Dynamic Panels, pp. 7-51, Emerald Group Publishing Limited.
Bazdar Ardebil, P., & Pejmanzad, P. (2019). Investigation of Kuznets Environmental Curve in Road Transport Sector of Iran Using ARDL Method. Journal of Transportation, Vol. 16, Issue 4, pp. 75-86 (In Persian).
Can, M., & Gozgor, G. (2017). The Impact of Economic Complexity on Carbon Emissions: Evidence from France. Environmental Science and Pollution Research, Vol. 24 (19), pp. 16364-16370.
Chun-Sheng, Z., Shu-Wen, N., & Xin, Z. (2012). Effects of Household Energy Consumption on Environment and Its Influence Factors in Rural and Urban Areas. Energy Procedia, Vol. 14, 805, pp. 805-811.
Feshari, M., Mohammadi Aghdam, K., & Ghamari, N. (2015). The Relationship between Agricultural and Industrial Development with Water Pollution in Iran (Toda- Yamamoto and DOLS Approaches). Journal of Iranian Economic Development Analyses, Vol. 3, Issue. 3, pp 131-154. (In Persian).
Ghasemi, M., & Javan, J. (2013). Clarification of the Relationship between Diversification of Economic Activities and Sustainable Rural Development Case Study: Mashhad Township. Journal of Rural Research, Vol. 5, No. 2, pp. 237-262. (In Persian).
Golkhandan, A., & Alizadeh, M. (2018). Relationship between Consumption of Energy Carriers and Value Added in the Iranian Economic Sectors: Granger Causality Test in Heterogeneous Mixed Panels. Iranian Energy Economics, Vol. 7, Issue 25, pp. 125-158. (In Persian).
Grossman, M., & Krueger, A. B. (1991). Environmental Impacts of North America’s Free Trade Agreement, NBER working paper 3914, Cambridge, Massachusetts.
Halkos, G., & Tzeremes, N. (2009). Economic Efficiency and Growth in the EU Enlargement. Journal of Policy Modeling, Vol. 31, pp. 847-862.
He, J., & Richard, P. (2010). Environmental Kuznets Curve for CO2 in Canada. Ecol. Econ. Vol. 69, pp. 1083–1093.
Jafariparvizkhanlou, K. (2020). The Impact of Political and Economic Freedom on CO2 Emission and EKC in Neighbor Countries of IRAN. Journal of Environmental Sciences Studies, Vol. 5, Issue, 2, pp. 2504-2512. (In Persian).
Karimi Khorami, A., Farahmand, M., & Zamani, M. (2022). Analysis of Effecting Renewable Energy Consumption on Environment According to Role of Human Capital. Quarterly Energy Economics Review, Vol. 18 (75), pp. 229-244. (In Persian).
Lacheheb, M., Rahim, A., & Sirag, A. (2015). Economic Growth and Carbon Dioxide Emissions: Investigating the Environmental Kuznets Curve Hypothesis in Algeria. International Journal of Energy Economic Policy, Vol. 5 (4), pp. 1125–1132.
Lieu, P. T., & Ngoc, B. H. (2023). The Relationship between Economic Diversification and Carbon Emissions in Developing Countries. International Journal of Applied Economics, Finance and Accounting, Vol. 15, No. 1, pp. 21-25.
Mohammadi Yeganeh, B., & Valai, M. (2014). Diversification of Rural Economy to Achieve Sustainable Development Case Study: Northern Marhamat Abad in Miandoab. Space Economy and Rural Development, Vol. 3 (8), pp. 54-70. (In Persian).
Moutinho, V., Madaleno, M., & Elheddad, M. (2020). Determinants of the Environmental Kuznets Curve Considering Economic Activity Sector Diversification in the OPEC Countries. Journal of Cleaner Production, https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2020.122642.
Moutinho, V., & Madaleno, M. (2022). Does Economic Sectorial Diversification Affect the Relationship between Carbon Emissions, Economic Growth, Energy Consumption, Coal and Gas Consumption? Evidence from OPEC Countries Using Panel Cointegration Analysis. Energy Reports, Vol. 8, pp. 23-28.
Naimoglu, M. (2023). The Effect of Energy Prices, Energy Losses, and Renewable Energy Use on CO2 Emissions in Energy-Importing Developing Economies in the Presence of an Environmental Kuznets Curve. Environmental Science and Pollution Research, Vol. 30, pp. 58755-58772.
Neagu, O. (2019). The Link between Economic Complexity and Carbon Emissions in the European Union Countries: A Model Based on the Environmental Kuznets Curve (EKC) Approach. Sustainability, Vol. 11 (17), pp. 1-27.
Ngarava, S. (2021). Relationship between Economic Diversification and CO2 Emissions: ARDL-EC Modeling in South Africa. Development Studies Research, Vol. 8 (1), pp. 264-279.
Omri, A. (2018). Entrepreneurship, Sectoral Outputs and Environmental Improvement: International Evidence. Technol. Forecast. Soc. Chang., Vol. 128, pp. 45–56.
Ozturk, I., & Acaravci, A. (2013). The Long-Run and Causal Analysis of Energy, Growth, Openness and Financial Development on Carbon Emissions in Turkey. Energy Econ., Vol. 36 (C), pp. 262–267.
Pesaran, M. H., & Smith, R. (1995). Estimating Long-Run Relationships from Dynamic Heterogeneous Panels. Journal of Economics, Vol. 68 (1), pp. 621–634.
Pesaran, M. H., Shin Y., & Smith, R. (1999). Pooled Mean Group Estimation of Dynamic Heterogeneous Panels. Journal of American Statist Association, Vol. 94, pp. 621–634.
Popescu, G. H., Nica, E., Kliestik, T., Zvarikova, K., Mihai, E. A., & Gura, K. (2023). Exploring the Environmental Impact of Energy Consumption, Globalization, and Research and Development in Europe: Insights from the STIRPAT-EKC. https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-3377718/v1
Saboori, B., Al-mulali, U., Bin Baba, M., & Mohammed, A. H. (2016). Oil-Induced Environmental Kuznets Curve in Organization of Petroleum Exporting Countries (OPEC). International Journal of Green Energy, Vol. 13 (4), pp. 408-416.
Samargandi, N. (2017). Sector Value Addition, Technology and CO2 Emissions in Saudi Arabia. Renewable and Sustainable Energy Reviews, Vol. 78, pp. 868-877.
Seifipour, R. (2021). Investigation of Environmental Kuznets Curve in Iran's Industry Sector. Human and Environment, No. 58, pp. 1-15. (In Persian).
Shafic, N. (1994). Economic Development and Environmental Quality: An Econometric Analysis. Oxford Economic Papers, Vol. 46, pp. 757-773.
Tahami Pour Zarandi, M., Abedi, S., Safahan, A., & Fathollahi, S. (2021). Investigating the Effect of Value Added of the Industrial Sector on the CO2 Dioxide Discharge in Iran: Kuznets Curve Approach. Agricultural Scientific and Natural Resources, Vol. 6, Issue 1, pp. 85-100 (In Persian).
Veleva, V., & Ellenbecker, M. (2001). Indicators of Sustainable Production: Framework and Methodology. Journal of Cleaner Production, Vol. 9, pp. 519-549.
Wadi, R. M. A., & Ala'G, B. (2018). Economic Diversification in Bahrain. International Journal of Economics and Financial Issues, Vol. 8 (4), pp. 120-125.