نشریه علمی محیط زیست و  توسعه

نشریه علمی محیط زیست و توسعه

بررسی ارتباط تغییر کاربری و پوشش اراضی با دمای سطح زمین(مطالعه موردی شهرستان مراغه سال‌‌‌های 2000، 2010 و 2020)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد دانشگاه محقق اردبیلی، دانشکده علوم اجتماعی، گروه جغرافیای طبیعی، اردبیل، ایران
2 دانشجوی دکتری، دانشگاه محقق اردبیلی، دانشکده علوم اجتماعی، گروه جغرافیای طبیعی، اردبیل، ایران
3 دکتری ژئومورفولوژی از دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران،
10.22034/eiat.2024.231054
چکیده
نظارت بر پویایی تغییرات کاربری و پوشش اراضی نقش مهمی در تدوین استراتژی‌‌‌ها برای توسعه پایدار شهرها دارد. در این مطالعه تغییرات کاربری و پوشش اراضی شهرستان مراغه برای سال‌‌‌های 2000، 2010 و 2020 با استفاده از سنجش از دور و GIS مورد مطالعه قرار گرفت. در سال 2000 کاربری و پوشش اراضی به 7 کلاس و در سال‌‌‌های 2010 و 2020 به دلیل احداث کارخانه شیشه‌سازی و جداسازی آب فاضلاب آن از سایر آب‌‌‌ها؛ کلاس‌‌‌ها به 8 کلاس آب، آب کارخانه‌ شیشه‌سازی، بایر، برف، ساخت و ساز انسانی، مرتع، کشاورزی آبی و کشت دیم ‌‌‌طبقه‌بندی شد که نتایج افزایش و کاهش برخی کلاس‌‌‌ها را نشان می‌دهد. ساخت و ساز انسانی در سال 2000، 63/31 کیلومتر مربع مساحت داشته است که در سال 2010 مساحت آن برابر با 75/74 کیلومتر مربع و در سال 2020 برابر با 87/188 کیلومترمربع شده است که نشان از افزایش ساخت‌و‌ساز انسانی دارد. همچنین آب کارخانه شیشه‌سازی که دارای مواد سمی است و در اثر انحراف کانال آن در سال‌‌‌های گذشته به کشاورزان اطراف خود خسارت وارد کرده در سال 2000 اصلا وجود نداشته و در سال 2010 مساحت آب آن برابر با 94/0 کیلومتر مربع و در سال 2020 برابر 31/1 کیلومتر مربع شده است. همچنین، دمای سطح زمین در مناطقی که دارای پوشش گیاهی و یا آب بوده بیشینه دمای کمتری را نسبت به سایر مناطق مثل شهر یا مناطق بایر داشته‌اند. اطلاعات به‌دست ‌آمده از تشخیص تغییرات کاربری و پوشش اراضی در رابطه با دمای سطح زمین می‌تواند به ارائه راه‌حل‌‌‌های بهینه برای انتخاب، برنامه‌ریزی، اجرا و نظارت بر طرح‌‌‌های توسعه برای پاسخگویی به تقاضاهای رو به افزایش نیازهای انسانی در مدیریت زمین کمک کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

اسمعیل‌پور، ف.؛ سرائی، م.؛ رضایی، م. و اسمعیل‌پور، ن. 1398. پیش‌بینی تغییرات کاربری اراضی و تعیین الگوی رشد شهری با استفاده از مدل زنجیره‌‌ای مارکوف و تصاویر ماهواره‌‌ای چندزمانه (مورد پژوهش: شهر اراک). کاوش‌‌‌های جغرافیایی مناطق بیابانی.7(1) 113-147.
اکبری، م. و رضایی، م ر. 1397. ارزیابی تغییرات کاربری اراضی در منطقه سه کلان‌شهر اصفهان. نشریه پژوهش و برنامه‌ریزی شهری. 9 (34) 93-104.
بکائیان، ف.؛ شمسی‌پور، ع ا. و علی خواه‌اصل، م. 1399. پایش روند تغییرات کاربری اراضی با تاکید بر توسعه فیزیکی شهر تهران. علوم و تکنولوژی محیط زیست. 22 (1) 61-78.
جعفری، ف.؛ موذنی، م. و بدلی، ا. 1399. آینده‌پژوهی تغییرات کاربری اراضی شهری در کلان‌شهر تبریز. 10(2): 1-22.
حق‌بین، م. و دریاباری، ج. 1396. بررسی تغییر کاربری اراضی شهری (مطالعه موردی منطقه 1 شهر تهران). نگرش‌‌‌های نو در جغرافیای انسانی.9 (4) 111-119.
رجب‌زاده، ف. 1395. تغییرات کاربری اراضی جنوب غرب تهران با استفاده از تکنیک سنجش از دور و زنجیره مارکوف. نشریه حفاظت منابع آب و خاک. 6 (2) 59-70.
رضایی، م ر. و رحیمی، ا. 1392. بررسی علل تغییر کاربری اراضی در طرح‌‌‌های تفضیلی شهری و تاثیر آن بر خدمات شهری (مطالعه موردی: شهر مرودشت). پژوهش و برنامه‌ریزی شهری.4 (13) 77-96.
سبزقبایی، غ.؛ راز، س.؛ دشتی، س. و یوسفی خانقاه، ش. 1396. مطالعه تغییرات کاربری اراضی به کمک سامانه اطلاعات جغرافیایی و تکنیک‌‌‌های سنجش از دور (مطالعه موردی: شهرستان اندیمشک). جغرافیا و توسعه. 15 (46) 35-42.
سبزقبایی، غ.؛ جعفرزاده، ک.؛ دشتی، س.؛ یوسفی خانقاه، ش. و بزم آرا بلشتی، م. 1396. آشکارسازی تغییرات کاربری اراضی با استفاده از روش‌‌‌های سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی (مطالعه موردی: شهرستان قائم شهر). علوم و تکنولوژی محیط زیست. 19 (3) 143-157.
سلیمانی، ک. 1399. آشکارسازی تغییرات کاربری اراضی شهر ساری با استفاده از سنجش از دور. مطالعات ساختار و کارکرد شهری.7 (24) 57-72.
سنجری، ص. و برومند، ن. 1392. پایش تغییرات کاربری/ پوشش اراضی در سه دهه گذشته با استفاده از تکنیک سنجش از دور (مطالعه موردی: منطقه زرند استان کرمان). کاربرد سنجش از دور و GIS در علوم منابع طبیعی. 4 (1) 57-67.
فارسی، ج. و یوسفی، م. 1392. آشکارسازی تغییرات کاربری اراضی با استفاده از داده‌‌‌های سنجش از دور (مطالعه موردی: دشت بجنورد). 2 (7) 95-106.
عابدینی، م، بهرامی‌نیا، ف.، مصطفی‌زاده، ر.، و پاسبان، ا.ح (1402). بررسی تاثیر تغییرات کاربری اراضی در یک دوره بیست سال بر میزان فرسایش و رسوب حوضه رضی­چای. فصلنامه جغرافیا و مطالعات محیطی، 12(45) 114- 133.
عابدینی، م.؛ قلعه، ا.؛ آقازاده، ن.؛ و محمدزاده شیشه‌گران، م. (1401). پایش دمای سطح زمین و بررسی رابطه کاربری اراضی با دمای سطح با استفاده از تصاویر سنجنده OLI و TM. نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 22(67) 393-375.
عابدینی، م.؛ محمدزاده شیشه‌گران، م.، قلعه، ا.(1401). پایش و برآورد وسعت مناطق دچار حریق بخشی از کوهستان زاگرس با استفاده از تصاویر ماهواره لندست. نشریه جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی. 33(4) 62 -49.
کریمی فیروزجایی، م.؛ کیاورز، م. و کلانتری، م. 1397. پایش و پیش‌بینی تغییرات کاربری اراضی و گسترش فیزیکی شهر بابل در دوره زمانی 1364-1419 با استفاده از تصاویر چندزمانه لندست. برنامه‌ریزی توسعه کالبدی.5 (7) 32-52.
مظاهری، م.؛ اسفندیاری، م.؛ مسیح‌آبادی، م. و کمالی، ا. 1392. پایش تغییرات زمانی کاربری اراضی با استفاده از تکنیک‌‌‌های سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی (مطالعه موردی: جیرفت، استان کرمان). کاربرد سنجش از دور و GIS در علوم منابع طبیعی. 4 (2) 25-39.
یوسفی، م.؛ میکاییلی، ج.؛ اشرفی، ع. و نیسانی‌سامانی، ن. 1396. آشکارسازی و مدل‌سازی تغییرات کاربری اراضی با استفاده از داده‌‌‌های سنجش از دور، مدل زنجیره مارکوف و سلول‌‌‌های خودکار (مطالعه موردی: شهر بجنورد). آمایش جغرافیایی فضا.7 (27) 1-17.
درویشی، ش.؛ پور، م ر. و سلیمانی، ک. 1397. بررسی ارتباط تغییرات کاربری اراضی با دمای سطح زمین با استفاده از تصاویر ماهوارهای مطالعۀ موردی: شهرستان مریوان. فصلنامه جغرافیا و توسعه. 17(54) 143-162.
کاکه ممی، آ..؛ قربانی، ا.؛ اصغری سراسکانرود، ص.؛ قلعه، ا. و غفاری، س. 1399. بررسی رابطه تغییرات کاربری اراضی و پوشش گیاهی با دمای سطح زمین در شهرستان نمین. سنجش ‌از دور و سامانه اطلاعات جغرافیایی در منابع طبیعی، 11(2) 27-48.‎
ابراهیمی، ع.؛ صفرراد، ط. و جانبازقبادی، غ. 1402. ارزیابی تغییرات کاربری اراضی و تأثیر آن بر آلبیدوی سطحی و دمای سطح زمین مطالعه موردی: شهرهای ساری تا چالوس. جغرافیای طبیعی، 16(1) 1-14.‎
روکی، ز.؛ محمدی، ح. و زندی، ر. 1402. نقش تغییرات کاربری اراضی بر شکل‌گیری دمای سطح زمین در شهرها مطالعه موردی: شهر اصفهان. پژوهش های جغرافیای طبیعی، 55 (3) 1-17.‎
Adeyeri, O. E., Zhou, W., Laux, P., Wang, X., Dieng, D., Widana, L. A., & Usman, M. (2023). Land use and land cover dynamics: Implications for thermal stress and energy demands. Renewable & Sustainable Energy Reviews, 179, 113274.
Chen, H., Deng, Q., Zhou, Z., Ren, Z., & Shan, X. (2022). Influence of land cover change on spatio-temporal distribution of urban heat island -a case in Wuhan main urban area. Sustainable Cities and Society, 79, 103715.
Erasu, D. 2017. Remote sensing-based urban land use/land cover change detection and monitoring. Journal of Remote Sensing & GIS. 6:1-5.
Hegazy, I. R. & Kaloop, M. R. 2015. Monitoring urban growth and land use change detection with GIS and remote sensing techniques in Daqahlia governorate. International Journal of Sustainable Built Environment. 4:117-124.
Lu, D., Mausel, P., Brondi´zio E. & Moran, E. 2004. Change detection techniques, INT. J. Remote Sensing. 25,
Milton, I N., & Ugur, A. 2016. Application of Open-Source Coding Technologies in the Production of Land Surface Temperature (LST) Maps from Landsat: A PyQGIS Plugin; Remote Sensing. 8, 413.
Pu, R., Gong, P., Michishita, R., & Sasagawa, T. (2006). Assessment of multi-resolution and multi-sensor data for urban surface temperature retrieval. Remote Sensing of Environment, 104(2): 211–225.
Rossi, M. L., Kremer, P., Cravotta, C. A., Scheirer, K. E., & Goldsmith, S. T. (2022). Long-term impacts of impervious surface cover change and roadway deicing agent application on chloride concentrations in exurban and suburban watersheds. Science of the Total Environment, 851, 157933.
Samal, D. R. & Gedam, S. S. 2015. Monitoring land use changes associated with urbanization: An object based image analysis approach. European Journal of Remote Sensing. 48:85-99.
Sankhala, S., & Singh, B. K. 2013. Evaluation of Urban Sprawl and Land use Land cover Change using Remote Sensing and GIS Techniques: A Case Study of Jaipur City, India. International Journal of Emerging Technology and Advanced Engineering. 4:66-72.
Shahfahad, N., Naikoo, M. W., Islam, A. R. M. T., Mallick, J., & Rahman, A. 2022. Land use/land cover change and its impact on surface urban heat island and urban thermal comfort in a metropolitan city. Urban Climate, 41, 101052.
Sinha, S.; Pandey, P.C.; Sharma, L.K.; Nathawat, M.S.; Kumar, P.; & Kanga, S. 2014. Remote estimation of land surface temperature for different lulc features of a moist deciduous tropical forest region. In Remote Sensing Applications in Environmental Research; Springer: Berlin, Germany; Heidelberg, Germany: 57–68.
Tahooni, A., Kakroodi, A., & Kiavarz, M. (2023). Monitoring of land surface albedo and its impact on land surface temperature (LST) using time series of remote sensing data. Ecological Informatics, 75, 102118.
Wang, Q., & Tenhunen, J. D. (2004). Vegetation mapping with multitemporal NDVI in North Eastern China Transect (NECT). International Journal of Applied Earth Observation and Geoinformation, 6(1): 17–31.