نشریه علمی محیط زیست و  توسعه

نشریه علمی محیط زیست و توسعه

مروری بر مطالعات آتش‌سوزی در اکوسیستم‌های طبیعی ایران از سال 1377-1402

نویسندگان
1 دانش آموخته دکتری علوم مرتع، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع‌طبیعی ساری، ایران
2 دانشیار گروه مرتع و آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع‌طبیعی ساری، ایران
3 دانش آموخته کارشناسی ارشد مهندسی کشاورزی گرایش سازه‌های آبی، کارشناس آبخیزداری اداره کل منابع‌طبیعی و آبخیزداری استان مازندران، ایران
4 دانش آموخته کارشناسی ارشد مهندسی آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع‌طبیعی ساری، ایران
10.22034/eiat.2025.217695
چکیده
بررسی اثرات آتش بر ویژگی‏های مختلف اکوسیستم‏ها دارای اهمیت به‌سزایی در مدیریت و به‌کارگیری آن به عنوان یک ابزار مدیریتی است. مقاله حاضر در صدد است تا به جمع‏آوری تمامی مقالات منتشر شده در این پژوهش بین سال‌‌های 1377-1402، علاوه بر دسته‏بندی و جمع‏بندی نتایج آنها، نگاهی به جنبه‏های کمتر دیده شده آن نیز داشته باشد. تمامی مقالات مجله‏ای از دو پایگاه Magiran و SID و همچنین مقالات همایشی از سایت Civilica جمع‌‌آوری گردید. برای جستجوی مقالات از کلیدواژه «آتش» استفاده گردید. 192 مقاله مجله‏ای و 249 مقاله همایشی انتخاب و بررسی شدند. نتایج نشان داد که 82 تا از مقالات ارائه شده در کنفرانس‌ها (130 مورد) از سال 1391و 85 درصد از مقالات مجله‏ای (82 عدد) از سال 1392 به بعد منتشر شده‏اند. بیشترین میزان انتشار مقالات مجله‏ای مربوط به سال 1395 تا 96 (30 مورد) بود که بیانگر روند رو به رشد و شتابان تحقیقات در این زمینه است. تفکیک استانی انتشار مقالات نیز نشان داد که بیشتر محل تحقیق سه استان شمالی گلستان (27 مورد)، مازندران (23 مورد) و گیلان (13 مورد) است. جنگل با بیش از 70 درصد مقالات، سهم بیشتری در مطالعات آتش دارد. تقسیم‏بندی مقالات در سه گروه تجربی، مدل‌سازی و مروری نیز نشان داد که بیش از 65 درصد مقالات از نوع تجربی بوده است. بررسی دوره زمانی تحقیقات نیز نشان داد که دوره زمانی یکساله (60 درصد)، دو تا سه ساله (23 درصد) و چهار تا ده ساله (15 درصد) دارای بیشترین حجم مقالات بودند و دوره زمانی بلندمدت (بیش از ده سال) تنها محدود به دو مورد مقاله بود. رژیم‌های آتش‌سوزی در حال حاضر به دلیل عوامل متعدد تغییر جهانی، به ویژه تغییرات آب و هوا، استفاده از زمین، و تأثیر مستقیم انسان از طریق اشتعال و سرکوب، در حال تغییر هستند. بنابراین درک بهتر محرک‌ها، الگوها و تأثیرات این رژیم‌های آتش‌سوزی در حال تغییر در حال حاضر و ادامه در آینده بسیار مهم است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

آذرنیوند، ح. و زارع چاهوکی، م. ا. 1389. اصلاح مراتع. انتشارات دانشگاه تهران. چاپ دوم.
ادهمی‌‌مجرد، م. مستوری، م و هنردوست، ف. 1390. پهنه‌‌بندی خطر آتش‌‌سوزی و تجزیه و نحلیل آن با استفاده از روش فرانسیلا، (مطالعه موردی: عرصه‌‌های منابع‌‌طبیعی استان گلستان). نخستین همایش بین‌‌المللی آتش‌‌سوزی در عرصه‌‌های منابع‌‌طبیعی، گرگان، ایران. 1-12.
اکبرزاده، ع. قربانی دشتکی، ش. خوراسگانی، م. ن. محمدی، ج. و تقی‌‌زاده مهرجردی، ر. 1396. تأثیر آتش‌‌سوزی بر آبگریزی و مقدار و عوامل فرسایش خاک در جنگل‌‌های سواحل جنوب غربی دریای خزر. مجله جنگل ایران، انجمن جنگلبانی ایران. سال نهم. شماره 1.
باشماغی، م. عرفانزاده، ر. و عابدی، م. 1396. اثر شدت آتش بر تراکم بانک بذر خاک گروه‌‌های کارکردی گیاهان (مطالعه موردی پارک ملی گلستان). مجله منابع طبیعی ایران، مرتع و آبخیزداری. دوره 70 شماره 1
باغستانی‌‌میبدی، ن. و تقی‌‌زارع، ع. 1386. رفتار آتش بر تولید گونه‌‌های مرتعی و امکان استفاده از آن در اصلاح مراتع استپی استان یزد. مجله علمی پژوهشی مرتع، سال اول. شماره چهارم.
بانچ شفیعی، ع. اکبری‌‌نیا، م. جلالی، غ. و علیجانپور، ا. 1388. تأثیر آتش‌‌سوزی جنگل بر رویش قطری گونه‌‌های راشو ممرز (مطالعه موردی: جنگل خیرود). مجله چوب و صنوبر ایران. جلد 17- شماره 3.
بانچ‌‌شفیعی، ع. اکبری‌‌نیا، م. عزیزی، پ. و اسحاقی‌‌راد، ج. 1389. تاثیر آتش‌‌سوزی بر برخی از ویژگی‌‌های شیمیایی خاک جنگل در شمال ایران (مطالعه موردی: جنگل خیرود کنار). فصلنامه تحقیقات جنگل و صنوبر ایران. جلد 18. شماره 3.
بخشنده سواد رودباری، م. ملک نیا، ر. بانج شفیعی، ع. زرگران، م. ر. و باده‌‌یان، ض. 1396. تاثیر آتش‌‌سوزی بر تنوع گونه‌‌ای ماکروفون خاک (بررسی موردی: جنگل‌‌های سردشت، آذربایجان غربی). جنگل ایران. شماره 2
بهارلویی، د. قربانی دشتکی، ش. خلیل مقدم، ب. نادری، م. و طهماسبی، پ. 1394. تاثیر آتش‌‌سوزی بر فرسایش پاشمانی خاک در مراتع نیمه‌‌استپی کرسنگ، چهار محال و بختیاری. نشریه آب و خاک. جلد 29. شماره 4.
بهلکه، خ. عابدی، م. و دیانتی تیلکی، ق. 1397. اثر آتشسوزی بر روابط زیستی گیاه بالشتکی اسپرس در علفزارهای کوهستانی پارک ملی گلستان. تحقیقات مرتع و بیابان ایران، 25 (1): 140-151.
پور بابایی، ح. 1391. اثرات بلندمدت آتش‌‌سوزی بر تنوع گونه‌‌های علفی در جنگل‌‌های شمال ایران، مطالعه موردی رودبار استان گیلان. همایش بین‌‌المللی آتش‌‌سوزی در گرگان، 8 صفحه.
پوررضا، م. حسینی، س.م. صفری سنجانی، ع. ا. متینی‌‌زاده، م. و وارن دیک. 1392. اثر شدت آتش سوزی بر ماکروفون خاک در جنگل‌‌های شاخه زاد بلوط ایرانی. نحقیقات جنگل و صنوبر ایران. جلد 21. شماره 4. 741-729.
تمرتاش، ر. طاطیان، م. ر. یوسفیان، م. و نبوی، س. ج. 1395. بررسی آتش بر برخی از عوامل خاکی در یک بوم‌‌سازگان جلگه‌‌ای (مطالعه موردی: مراتع قشقایی بهشهر). محیط زیست طبیعی، منابع طبیعی ایران، دوره 69. شماره 1. 21-33.
توکلی، ب. جمال‌‌زاده، ف. و توکلی، ع. 1379. بررسی وضعیت آتش‌‌سوزی در مناطق جنگلی استان گیلان طی سال‌‌های 71-78. همایش ملی مدیریت جنگل‌‌های شمال و توسعه پایدار، رامسر سازمان جنگل‌‌ها و مراتع کشور، 14 صفحه.
جمشیدی باختر، ع. مروی مهاجر، م.ر. ثاقب طالبی، خ. نمیرانیان، م. و معروفی، ع. 1392. تغییرات تنوع گونه‌‌ای بعد از آتش‌‌سوزی در جنگل‌‌های زاگرس (مطالعه موردی جنگل‌‌های مریوان). تحقیقات جنگل و صنوبر ایران. جلد 21. شماره 3. صفحه 541-529.
چمانده، ج. الوانی‌‌نژاد، س. و غلامی، پ. بررسی ترکیب و تنوع گیاهان علفی پس از آتش‌‌سوزی در جنگل‌‌های بلوط ایرانی، زاگرس جنوبی. نشریه پژوهش‌‌های علوم و فناوری چوب و جنگل. جلد 24. شماره سوم.
حیدری، ج. قربانی دشتکی، ش. رئیسی، ف. و طهماسبی، پ. 1393. تاثیر آتش‌‌سوزی مراتع بر ویژگی‌‌های فیزیکی خاک و پارامترهای نفوذ آب با استفاده از آنالیز تجزیه به مولفه‌‌های اصلی. نشریه آب و خاک. جلد 28. شماره 5.
حیدری، م. و فرامرزی، م. 1393. اثرات کوتاه مدت آتش‌‌سوزی با شدت‌‌های مختلف بر ترکیب و تنوع بانک بذر خاک در اکوسیستم جنگلی زاگرس، شهرستان سیروان. بوم‌‌شناسی کاربردی. سال سوم شماره نهم.
رفیعی، ف. اجتهادی،ح. و جنگجو، م. 1393. بررسی تنوع گیاهی در زمان‌‌های مختلف پس از آتش‌‌سوزی در یک مرتع نیمه‌‌خشک. مجله پژوهش‌‌های گیاهی. جلد 27. شماره 5.
زارع مایوان، ح. و معماریان، ف. 1378. ارزش‌‌گذاری کارکردها و خدمات اکوسیستمی مناطق آسیب دیده پارک ملی گلستان در اثر آتشسوزی‌‌های 1374. فصلنامه پژوهش و سازندگی، 43: 95-97.
زکی، ا. عابدی، م. نقی‌‌نژاد، ع. و عرفانزاده، ر. 1395. پاسخ جوانه‌‌زنی بذرهای گروه‌‌های مختلف کارکردی به تیمارهای دود مایع و گازی. مجله پژوهش‌‌های گیاهی (مجله زیست‌‌شناسی ایران).جلد 30. شماره 4.
سرابی، س. ابراهیمی، ا. اسمعیلی، م. م. و روحانی، ح. اثر آتش‌‌سوزی بر تراکم و تنوع بانک بذر خاک (مطالعه موردی: مراتع حاجی قوشان گنبد کاووس). پژوهش‌‌های آبخیزداری- پژوهش و سازندگی. شماره 106.
شکری، م. صفاییان، ن. و اترک چالی، ع.ن. 1381. بررسی پیامد آتش بر پوشش‌‌گیاهی تختی ییلاق پارک ملی گلستان. مجله منابع طبیعی ایران، جلد 55. شماره 2.
شریفی، ز. نظری، چ. محمدی سمانی، ک. و شعبانیان، ن. 1394. اثر سه سال آتش‌‌سوزی متوالی بر برخی ویژگی های فیزیکی و شیمیایی یک خاک جنگلی در اطراف دریاچة زریوار مریوان. تحقیقات آب و هوا ایران. دوره 46. شماره 3.
صفاییان، ن. و شکری، م. 1377. نقش آتش به عنوان یک فاکتور اکولوژیک در اکوسیستم‌‌های مرتعی، مجله منابع طبیعی ایران. 51(2): 53-61.
عباسی موصلو، ح. قربانی پاشاکلایی، ج. صفاییان، ن. و تمرتاش، ر. 1388. اثر آتش‌‌سوزی پوشش گیاهی بر ترکیب گونه‌‌ای بانک بذر خاک در پارک ملی بمو شیراز. نشریه مرتع. دوره 3. شماره 4.
محمودی، ع. و بوستانی، ح. ر. 1396. بررسی تأثیر آتش سوزی بر فراهمی برخی عناصر غذایی و خصوصیات شیمیایی خاک مرتعی )مطالعۀ موردی: مراتع مروارید، منطقۀ داراب(. مجله علمی پژوهشی مهندسی اکوسیستم بیابانی ایران. سال ششم. شماره 16.
میرداودی، ح. ر. گودرزی، غ. یوسفی، ی. فرمهینی، ع. و سیاه منصور، ر. 1398. تثر کوتاه مدت آتش‌سوزی بر تغییرات پوشش گیاهی در مراتع استان مرکزی (مطالعه موردی: مراتع خسبیجان). نشریه علمی پژوهشی مرتع، 13 (1): 52-64.
نقی پور برج، ع.ا. خواجه‌‌الدین، س.ج. بشری، ح. ایروانی، م. و طهماسبی، پ. 1395. اثر آتشسوزی و چرا بر تراکم، تنوع و غنای بانک بذر خاک در مراتع نیمه استپی زاگرس مرکزی. تحقیقات مرتع و بیابان ایران. جلد 23- شماره 3- 453-442
نقی‌‌پور برج، ع.ا. خواجه‌‌الدین، س. ج. بشری، ح. طهماسبی، پ. و ایروانی، ج. 1393. اثر محصولات آتش بر جوانه‌‌زنی بذر سه گونه غالب در مراتع نیمه‌‌استپی زاگرس مرکزی. بوم‌‌شناسی کاربردی سال سوم. شماره نهم.
نیکنام، پ. عرفانزاده، ر. و قلیچ‌‌نیا، ح. 1396. تاثیر آتش‌‌سوزی گیاهان بالشتکی بر بانک بذر خاک در مراتع کوهستانی، مطالعه موردی، حوزه واز، البرز مرکزی. نشریه علمی پژوهشی مرتع، سال یازدهم. شماره 4. 474-485
همت بلند، ا. اکبری‌‌نیا، م. و بانج شفیعی، ع. 1389. اثر آتش‌‌سوزی بر برخی ویژگی‌‌های شیمیایی خاک در جنگل‌‌های بلوط مریوان. تحقیقات جنگل و صنوبر ایران. جلد 18. شماره 2.
Abedi, M.; Zeki, E.; Erfanzadeh, R.; & Naghinezhad, A. 2017.Germination patterns of the scrublands in response to smoke: The role of functional groups and the effect of smoke treatment method. South African Journal of Botany. SAJB-01699; No of Pages 6.
Akhani, H. 1998. Plant biodiversity of Golestan National Park, Iran. Stapfia. 53. 1-411.
Agbeshi, A.; Abuger, S.; Darkwa, T.; & Awouh, R. 2022. A review of the effects of forest fire on soil properties. J. For. Res.33:1419–1441.
Alcaniz, M.; Outeiro, L.; Francos, M.; & Ubeda, X. 2018. Effects of prescribed fires on soil properties: a review. Sci Total Environ 613:944–957
Ansley, R.J.; Boutton, T.W.; & Skjemstad, J.O. 2006. Soil Organic Carbon and black carbon storage and dynamics under different fire regimes in temperate mixed – grass savanna. Global Biogiochemical Cycle 20, 11.
Atrakchaei, A. 2000. Effects of fire on vegetation change in Golestan National Park. MSc thesis, University of Mazandaran, 85 p.
Barmpoutis, P.; Papaiono. P.; Dimitropoulos. K.; & Grammalidis. N. 2020. A Review on Early Forest Fire Detection Systems Using Optical Remote Sensing. Sensors, 20, 6442; doi: 103390/s20226442
Barnes, B.V.; Zak, D.R, Denton. S.R.; & Spurr, S.H. 1998. Forest Ecology. John Wiley and Sons, USA, 774 p.
Bento- Goncalves, A.; Vieira, A.; Ubeda, X.; & Martin. D. 2012. Fire and soils: key concepts and recent advances. Geoderma 191:3–13
Boer, M. M.; Bowman, D. M. J. S.; Murphy, B. P.; Cary, G. J.; Cochrane, M. A.; Fensham, R. J. & Bradstock, R. A. 2016. Future changes in climatic water balance determine potential for transformational shifts in Australian fire regimes. Environmental Research Letters, 11. https:// doi.org/10.1088/1748-9326/11/6/065002
Bradley, B.A., Houghtonw, R.A., Mustard, J.F. & Hamburg, S.P. 2006. Invasive grass reduces above ground carbon stocks in shrubland of the Western US. Global Change Biology. 9, 973-982.
Capitanio, R.; & Carcaillet, C. 2008. Post-fire Mediterranean vegetation dynamics and diversity: A discussion of succession models. Forest Ecology and Management, 255:431–439.
Cassie, L.; Smith, J.E.; & Cromack, K. 2009. Invasive plant species and soil microbial response to wildfire burn severity in the Cascade Range of Oregon. Applied Soil Ecology, 42:150- 159.
Esposite, A.; Strumia, S.; Capporaso, S.; & Mazzoleni, S. 2006. The effect of fire intensity on soil seed band in Mediterranean macchia. Forest Ecology and management, 234-207
Esque, T. C.; Young, J. A.; Tracy, C. R. 2010. Short-term effects of experimental fires on a Mojave Desert seed bank. Journal of Arid Environments, 74(10): 1302-1308.
Fattahi, B.; & Tahmasebi, A. 2010. Fire influence on vegetation changes of Zagros mountainous rangelands (Case study: Hamadan province). Rangeland, 4(2): 228-239.
Fernandez-Garcia, V.; Marcos, E.; Huerta, S.; & Calvo, L. 2021. Soil-vegetation relationships in Mediterranean forests after fire. For Ecosyst 8(1):1–13
Gartner, M. H.; Veblen, T. T.; Sherriff, R. L.; & Schoennagel, T. L. 2012. Proximity to grasslands influences fire frequency and sensitivity to climate variability in ponderosa pine forests of the Colorado Front Range. International Journal of Wildland Fire, 21, 562–571.
González-Pérez, J.A.; González-Vila, F.J.; Almendros, G.; & Knicker, H. 2004. The effect of fire on soil organic matter– A review. Environmental. International 30: 855- 870.
Haubensak, K.; D’Antonio, C.; & Wixon, D. 2009. Effects of fire and environmental variables on plant structure and composition in grazed salt desert shrublands of the Great Basin (USA). Journal of Arid Environments 73: 643–650.
Heidary, J.; Ghorbani Dashtaki, Sh.; Raiesi, F.; & Tahmasebi, P. 2014. Effect of rangeland fire on soil physical properties and water infiltration parameters using principle component analysis. Journal of Water and Soil, 28(5), 964-975.
Heydari, M.; Omidipour, R.; Abedi, M.; & Baskin, C. 2017. Effects of fire disturbance on alpha and beta diversity and on beta diversity components of soil seed banks and aboveground vegetation. Plant Ecology and Evolution, 150(3), 247-256.
Jhariya, M.K.; & Singh, L. 2021. Effect of fire severity on soil properties in a seasonally dry forest ecosystem of Central India. Int J Environ Sci Technol 2021:1–12
Jones, R.; Chambers, J.C.; Johnson, D.W.; Blank, R.R.; & Board, D.I. 2015. Effect of repeated buring on plant and soil carbon and nitrogen in cheatgrass (Bromus tecterum) dominate ecosystems. Plant and soil. 386, 47-64.
Jones, M.; Abadzoughlo, J.; & Seraverbek, S. 2022. Global and Regional Trends and Drivers of Fire under Climate Change. Review of Geophysics. 1-76.
Kavian, A.; Azmoodeh, A.; & Solaimani, K. 2014. Deforestation effects on soil properties, runoff and erosion in northern Iran. Arabian Journal of Geosciences, 7(5): 1941-1950.
Kinloch, J.E.; & Friedel, M.H. 2005. Soil seed reserves in arid grazing lands of central Australia. Part 1: seed bank and vegetation dynamics. Journal of Arid Environments 60: 133–161.
Knorr, W.; Arneth, A.; & Jiang, L. 2016. Demographic controls of future global fire risk. Nat Clim Change 6(8):781–785
Kruk, B.C.; & Benech-Arnold, R.L. 2000. Evaluation of dormancy and germination responses to temperature in Carduus acanthoides and Anagallis arvensis using a screening system, and relationship with field-observed emergence patterns. Seed Science Research 10: 77-88.
Limb, R.; Fuhlendorf, S.; Engle, D.; & Miller, R. 2016. Synthesis Paper: Assessment of Research on Rangeland Fire as a Management Practice. Rangeland Ecology & Management.
Loboda, T. V. 2009. Modeling fire danger in data-poor regions: A case study from the Russian Far East. International Journal of Wildland Fire, 18, 19–35. https://doi.org/10.1071/WF07094
Lucas-Borja, M.E.; Ortega, R.; Miralles, I.; Plaza-Alvarez, P.A.; Gonzalez- Romero, J.; Pena-Molina, E.; Moya, D.; Zema, D.A.; Wagenbrenner, J.W.; & De las Heras, J. 2020. Effects of wildfire and logging on soil functionality in the short-term in Pinus halepensis Mill. Forests. Eur J for Res 139:935–945
McKenzie, D.; & Littell, J. S. 2017. Climate change and the eco-hydrology of fire: Will area burned increase in a warming western USA? Ecological Applications, 27, 26–36. https://doi.org/10.1002/eap.1420
Mesdaghi, M. 2009. Range management (principles and practices). 736p.
Moghadam, M. R. 2001. Range and Range Management in Iran, 2th edition. Tehran University, Iran, 452p.
Montoya, S.; Marín, G.; & Ortega, E. 2014. Impact of prescribed burning on soil properties in a Mediterranean area (Granada, SW Spain).Spanish Journal of Soil Science, 1(4): 88-98.
Naghipour, A.; Bashari, H.; Khajeddin, S.J.; Tahmasebi. P.; & Iravani, M. 2016. Effects of smoke, ash and heat shock on seed germination of seven species from Central Zagros rangelands in the semi-arid region of Iran. African Journal of Range & Forage Science
Oluwole, F. A.; Sambo, J. M.; & Sikhalazo, D. 2008. Long-term effects of different burning frequencies on the dry savannah grassland in South Africa. African Journal of Agricultural Research, 3 (2):147-153.
Oris, F.; Asselin, H.; Ali, A. A.; Finsinger Wand Bergeron, Y. 2014 Effect of increased fire activity on global warming in the boreal forest Environ. Rev. 22 2016–19
Owensby, C.E.; & Wyrill, J.B. 1973. Effect of range burning on Kansas Flint Hills soil. Journal of Range Management. 26, 185-188.
Panico, S.C.; Ceccherini, M.T.; Memoli. V.; Maisto, G.; Pietramellara, G.; Barile, R.; & De Marco, A. 2020. Effects of different vegetation types on burnt soil properties and microbial communities. Int J Wildland Fire 29(7):628–636
Pereira, P.; Úbeda, X.; & Martín, D.A. 2012. Fire severity effects on ash chemical composition and water-extractable elements. Geoderma 191:105-114.
Ribeiro-Kumara, C.; Pumpanen, J.; Heinonsalo, J.; Metslaid, M.; Orumaa, A.; Jogiste, K.; Berninger, F.; & Koster. K. 2020. Long-term effects of forest fires on soil greenhouse gas emissions and extracellular enzyme activities in a hemiboreal forest. Sci Total Environ 718:135291
Prater, M.R.; & Delucia, E.H. 2006. Non- native grasses alter evapotranspiration and energy balance in Great Basin sagebrush communities. Agricultural and forest Meteorology 139, 154-163.
Ramezanpor, H.; & Norozi, M. 2012. The effect of floods and forest fire on some soil characteri. Lacan in Gilan. Journal of Science and Technology of Agricalture and natural rescurces. Water and soil sciences. 16. 11 p.
Randerson, J. T. et al. 2006. the impact of boreal forest fire on climate warming Science 314 1130–2
Rau, B.M.; Johnson, D.W.; Blank, R.R.; & Chambers, J.C. 2009. Soil carbon and nitrogen in s great basin pinyon-juniper woodland: influence of vegetation burning and time. Journal of arid Environment. 73, 472- 479.
Rau, B.M.; Tausch, R.J.; Reinen, A.; Johnson. D.W.; Chambers. J.C.; Blank, R.R.; & Lucchest, A. 2010. Influence of prescribed fire and ecosystem biomass carbon and nitrogen in pinyon juniper woodland. Rangeland Ecology & Management. 63, 197-201. 
Rau, B.M.; Johnson, D.W.; Blank, B.R.; Luccheis, A.; Caldwell, T.G.; & Schupp, E.W. 2011. Transition from sagebrush steppe to annual grass (Bromus tectorum): influence on below ground carbon and nitrogen. Rangeland ecology and management 64, 139- 147.
Rogers, BM.; Neilson, R P.; Drapek, R.; Lenihan, J.M.; Wells, J. R.; & Bachelet Dand Law, B. E. 2020. Impacts of climate change on fire regimes and carbon stocks of the US Pacific Northwest J. Geophys. Res. Biogeosci. 116: G03037.
Sharifi, J.; & Iemanie, A. A. 2006. An evaluation of the effect of controlled firing on plant cover change and variety composition in semi-steppe rangelands of Ardebil province (Case study: Khalkhal preserved research rangeland). Iranian Journal of Natural resources, 59(2): 517-526.
Sherriff, R. L.; & Veblen, T. T. 2008. Variability in fire-climate relationships in ponderosa pine forests in the Colorado Front Range. International Journal of Wild land Fire, 17, 50–59.
Shokri, M.; Safaian, N. A.; & Atrakchali, A. 2002. Investigation of the effects of fire on vegetation variations in Takhti Yeylagh- Golestan National Park. Iranian Journal of Natural Resources, 55(2): 273-281.
Silverio, D.V.; Brando, P.M.; Bustamante, M.M.; Putz, F.E.; Marra, D.M.; Levick, S.R.; & Trumbore. S.E. 2019. Fire, fragmentation, and windstorms: a recipe for tropical forest degradation. J Ecol 107(2):656–667
Underwood, E.C.; & Quinn, J.F. 2010. Response of ants and spiders to prescribed fire in oak woodlands of California. Journal of Insect Conservation, 14:359–366.
Zhang, Y.; & Biswas, A. 2017. The effects of forest fire on soil organic matter and nutrients in boreal forests of North America: a review. Adapt Soil Manage 2017:465–476
Zida, D.; Sawadogo, L.; Tigabu, M.; & Oden, P.C. 2007. Dynamics of sapling population in savanna woodlands of Burkina Faso subjected to grazing, early fire and selective tree cutting for a decade. Forest Ecology and Management, 243: 102- 115.